KWALIFIKACJA MOT5 - WRZESIEŃ 2015

PYTANIE NR 26.
Tempomat to urządzenie utrzymujące stałą prędkość pojazdu. Co jest jego elementem roboczym?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Element roboczy tempomatu to element wykonawczy, który realnie wpływa na prędkość pojazdu przez zmianę dopływu powietrza/mocy silnika. Funkcję tę spełnia nastawnik przepustnicy. Pompa hamulcowa, siłownik sprzęgła i modulator hydrauliczny należą do innych układów i nie realizują utrzymywania stałej prędkości.

Pełne wyjaśnienie:

Tempomat (cruise control) jest układem, którego zadaniem jest utrzymanie zadanej prędkości bez ciągłego naciskania pedału przyspieszenia. Żeby było to możliwe, sterownik tempomatu musi mieć:

  • informację o prędkości pojazdu (sygnał pomiarowy),
  • możliwość porównania prędkości zadanej i rzeczywistej (regulacja),
  • element wykonawczy, który zmieni warunki pracy silnika tak, aby prędkość wróciła do wartości zadanej.

W klasycznym ujęciu, gdzie prędkość jest utrzymywana przez regulację momentu napędowego silnika, takim elementem wykonawczym jest nastawnik przepustnicy (aktuator sterujący otwarciem przepustnicy). Zmieniając stopień otwarcia przepustnicy, układ wpływa na ilość powietrza (a pośrednio paliwa) i na moment silnika, co pozwala stabilizować prędkość.

Odpowiedź "pompa hamulcowa" jest niepoprawna, ponieważ pompa hamulcowa służy do wytwarzania ciśnienia w układzie hamulcowym podczas hamowania; nie jest elementem typowo wykorzystywanym do utrzymywania stałej prędkości w klasycznym tempomacie. Odpowiedź "siłownik sprzęgła" także nie pasuje: dotyczy sterowania wysprzęglaniem (połączeniem silnika ze skrzynią), a nie regulacji prędkości w czasie jazdy. Z kolei "modulator hydrauliczny" kojarzy się z układami ABS/ESP, gdzie moduluje się ciśnienie hamowania w celu zapobiegania blokowaniu kół i stabilizacji toru jazdy; to inny cel niż realizacja funkcji tempomatu.

W praktyce diagnostycznej warto pamiętać, że pytanie dotyczy elementu roboczego rozumianego jako część, która wykonuje fizyczną pracę regulacyjną. W układach utrzymywania prędkości, gdzie regulacja odbywa się po stronie napędu, będzie to element sterujący przepustnicą (lub równoważny element wykonawczy sterowania momentem), a nie hydraulika hamulców czy sprzęgła.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Tempomat to układ, który automatycznie utrzymuje zadaną prędkość pojazdu bez stałego naciskania pedału przyspieszenia. W typowym rozwiązaniu sterownik porównuje prędkość zadaną i rzeczywistą, a następnie steruje elementem wykonawczym (np. przepustnicą), aby skompensować podjazdy, zjazdy i zmiany obciążenia.
Element wykonawczy tempomatu to część, która realnie zmienia warunki pracy układu napędowego, by utrzymać prędkość. Najczęściej wpływa na dawkę powietrza/moment silnika poprzez sterowanie przepustnicą lub równoważnym mechanizmem. Dzięki temu układ może zwiększać lub zmniejszać przyspieszenie bez ingerencji kierowcy.
Nastawnik przepustnicy bezpośrednio zmienia stopień otwarcia przepustnicy, a więc ilość powietrza zasysanego przez silnik. To przekłada się na moment obrotowy i prędkość pojazdu. Ponieważ tempomat ma utrzymywać prędkość, potrzebuje właśnie takiego "wykonawcy", który potrafi zwiększyć lub zmniejszyć napęd w sposób płynny.
W klasycznym tempomacie utrzymanie prędkości realizuje się głównie przez sterowanie napędem (np. przepustnicą), a nie przez hamowanie. Hamulce służą do wytracania prędkości na żądanie kierowcy i w systemach bezpieczeństwa. Rozwiązania wykorzystujące hamowanie mogą występować w bardziej złożonych systemach, ale to inna logika działania niż podstawowe utrzymanie prędkości.
Do poprawnej pracy tempomat zwykle wymaga sygnału prędkości pojazdu oraz informacji o stanie pedałów (hamulca, czasem sprzęgła) i warunków dopuszczających aktywację. Sterownik wykorzystuje te dane do regulacji prędkości i do wyłączenia funkcji przy hamowaniu lub innych sytuacjach. Bez wiarygodnego sygnału prędkości układ nie utrzyma zadanej wartości.
Tempomat powinien się wyłączyć, gdy kierowca hamuje (sygnał z wyłącznika świateł stop lub czujnika pedału), a w wielu pojazdach również po wciśnięciu sprzęgła lub przy wykryciu nieprawidłowości w układzie sterowania. Wyłączenie chroni przed niezamierzonym przyspieszaniem oraz zapobiega wzrostowi obrotów silnika przy rozłączeniu napędu.
Najczęstszy błąd to wybór elementów z innych układów (ABS/hamulce/sprzęgło), bo brzmią "bardziej technicznie" niż przepustnica. Drugi błąd to niezrozumienie pojęcia "element roboczy/wykonawczy" i mylenie go z czujnikiem. Warto zawsze pytać: co fizycznie zmienia prędkość w tym systemie?
Czujnik dostarcza informacji (np. o prędkości pojazdu), a nastawnik/aktuator wykonuje działanie (np. zmienia położenie przepustnicy). Czujnik "mierzy", a nastawnik "reguluje". W pytaniach egzaminacyjnych element roboczy to zwykle właśnie nastawnik, bo on bezpośrednio wpływa na tor sterowania i efekt w pojeździe.
Modulator hydrauliczny jest typowy dla układów ABS/ESP i służy do modulowania ciśnienia hamowania w celu utrzymania przyczepności i stabilności. To inny cel niż klasyczne utrzymywanie prędkości przez sterowanie napędem. W pytaniach o element roboczy tempomatu modulator jest zwykle dystraktorem, który ma sprawdzić rozróżnianie systemów.
Ucz się tempomatu jako układu regulacji: sygnał prędkości → sterownik → element wykonawczy wpływający na napęd. Przećwicz rozróżnianie podzespołów: przepustnica i jej nastawnik vs elementy hydrauliki hamulców i ABS. Pomaga rysowanie prostych schematów blokowych i opisywanie funkcji każdego bloku jednym zdaniem.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 56% zdających egzamin. średnie

Eksperci podkreślają: "Element roboczy tempomatu to element wykonawczy, który realnie wpływa na prędkość pojazdu przez zmianę dopływu powietrza/mocy silnika."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Tempomat - dostęp 2026-03-02
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Cruise_control - dostęp 2026-03-02
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Electronic_throttle_control - dostęp 2026-03-02

Materiały:

  • Podręczniki/kompendia z elektromechaniki pojazdowej dotyczące układów sterowania silnikiem i systemów komfortu
  • Materiały szkoleniowe producentów dotyczące cruise control i elektroniki przepustnicy (ETC)
  • Schematy blokowe systemów tempomatu (cruise control) z opisem toru wykonawczego

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego