KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 16.
Tłoczysko siłownika jest wysuwane, gdy przesterowane są dwa zawory sterujące 1S1 i 1S2, a wsuwane, gdy jeden z nich powróci do pozycji spoczynkowej. Który z przedstawionych diagramów ilustruje ten sposób pracy?
Ilustracja przedstawia cztery diagramy czasowe oznaczone literami A, B, C i D, które ilustrują działanie siłownika w
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wysuw przy jednoczesnym przesterowaniu 1S1 i 1S2 oznacza zależność logiczną AND: ruch "wysuw" jest możliwy tylko wtedy, gdy oba sygnały są aktywne.
Wsuw następuje natychmiast, gdy którykolwiek z sygnałów wróci do spoczynku, więc diagram musi pokazywać wsuw przy zaniku 1S1 lub 1S2.

Pełne wyjaśnienie:

Opis pracy siłownika mówi wprost o dwóch warunkach sterujących ruchem tłoczyska:

  • Wysuw następuje tylko wtedy, gdy oba zawory sterujące 1S1 i 1S2 są przesterowane jednocześnie.
  • Wsuw następuje, gdy którykolwiek z nich powróci do pozycji spoczynkowej, czyli gdy przestaje być spełniony warunek jednoczesności.

Taki opis odpowiada funkcji logicznej AND (koniunkcji): wyjście "wysuw" jest aktywne tylko dla kombinacji 1S1=1 i 1S2=1. W praktyce oznacza to, że jeżeli na przebiegach czasowych pojawi się sytuacja, w której aktywny jest tylko jeden sygnał (1S1=1, 1S2=0 albo 1S1=0, 1S2=1), to stan siłownika nie może pozostać w "wysuwie" i powinien przejść do "wsuwu".

Poprawny diagram musi więc spełniać dwa kryteria jednocześnie:

  • odcinek "wysuwu" pokrywa się wyłącznie z przedziałami czasu, w których oba sygnały 1S1 i 1S2 są wysterowane,
  • przejście na "wsuw" pojawia się już w chwili, gdy jeden z sygnałów wraca do spoczynku (zanika), nawet jeśli drugi pozostaje jeszcze wysterowany.

Typowe błędne diagramy (odpowiedzi niepoprawne) przedstawiają jedną z poniższych pomyłek:

  • logikę OR – wysuw pojawia się, gdy aktywny jest dowolny z sygnałów (wystarcza jeden zawór),
  • podtrzymanie – siłownik pozostaje w wysuwie mimo zaniku jednego sygnału, co przeczy warunkowi "wsuwane, gdy jeden z nich powróci do pozycji spoczynkowej",
  • opóźnione przełączenie – wsuw następuje dopiero po zaniku obu sygnałów, a nie po zaniku jednego.

Na egzaminie warto szybko przetłumaczyć opis na logikę: "oba naraz" = AND, a następnie sprawdzić na diagramie, czy stan siłownika zmienia się dokładnie w tych momentach, w których warunek AND przestaje być spełniony.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza to warunek jednoczesności: wysuw jest możliwy wyłącznie wtedy, gdy oba sygnały (1S1 oraz 1S2) są aktywne w tym samym czasie. To odpowiada funkcji logicznej AND. Gdy brakuje choć jednego sygnału, układ nie powinien utrzymywać wysuwu.
Szukaj odcinka "wysuwu" tylko tam, gdzie przebiegi 1S1 i 1S2 są jednocześnie w stanie aktywnym. Jeśli na diagramie występuje fragment, w którym aktywny jest tylko jeden sygnał, to w tym fragmencie nie może być wysuwu; powinien pojawić się wsuw lub brak wysuwu.
Powrót jednego zaworu do spoczynku powoduje niespełnienie warunku jednoczesności. Skoro wysuw wymaga dwóch aktywnych sygnałów, to zanik choć jednego musi skutkować przejściem do wsuwu (lub przerwaniem wysuwu). To typowe zachowanie układu z blokadą bezpieczeństwa.
Najczęstsze błędy to: odczytanie zależności jako OR (że wystarczy jeden sygnał), uznanie podtrzymania wysuwu mimo zaniku jednego sygnału oraz pominięcie momentów przejściowych. Warto zawsze sprawdzić, co dzieje się, gdy 1S1=1 i 1S2=0 (lub odwrotnie).
To stan zaworu, gdy nie jest wysterowany (brak sygnału sterującego). W diagramach zwykle odpowiada stanowi "0" sygnału 1S1 lub 1S2. W tym zadaniu istotne jest, że powrót do spoczynku dowolnego zaworu ma natychmiast wywołać wsuw tłoczyska.
Często tak, bo zasada jest podobna: ruch (np. wysuw) jest możliwy dopiero po jednoczesnym spełnieniu dwóch warunków. W praktyce stosuje się to jako element bezpieczeństwa, aby operator musiał użyć dwóch sygnałów naraz, a zanik jednego sygnału przerywał ruch.
Sprawdź, czy po zaniku 1S1 (przy 1S2 nadal aktywnym) siłownik natychmiast przechodzi na wsuw. Jeśli diagram utrzymuje wysuw mimo braku jednego z sygnałów, to jest to podtrzymanie i nie pasuje do opisu "wsuwane, gdy jeden z nich powróci do pozycji spoczynkowej".
Funkcję AND realizują elementy logiczne wymagające dwóch sygnałów wejściowych, np. zawory dwu-ciśnieniowe (w logice pneumatycznej) lub odpowiednia konfiguracja elektrozaworów i przekaźników w sterowaniu elektropneumatycznym. Efekt ma być jeden: wyjście aktywne tylko przy dwóch aktywnych wejściach.
Stosuje się go m.in. w układach bezpieczeństwa maszyn, przy zabezpieczeniach przed przypadkowym uruchomieniem, oraz w sekwencjach, gdzie dwa czujniki muszą potwierdzić warunki startu. Typowe jest wymaganie, by ruch zatrzymał się/odwrócił po zaniku któregokolwiek potwierdzenia.
Najpierw przetłumacz opis na logikę: "oba przesterowane" = AND. Potem na diagramach sprawdź dwa przypadki graniczne: (1) oba aktywne — ma być wysuw, (2) tylko jeden aktywny — ma być wsuw. Diagram, który spełnia oba warunki, jest właściwy.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 26% zdających egzamin. bardzo trudne

Źródła:

  • ISO 1219-1:2012, Fluid power systems and components — Graphical symbols and circuit diagrams — Part 1 (zasady symboliki i zapisu schematów/diagramów)
  • ISO 1219-2:2012, Fluid power systems and components — Graphical symbols and circuit diagrams — Part 2 (zastosowanie symboli i prezentacja informacji w dokumentacji)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z pneumatyki i elektropneumatyki (podstawy, logika pneumatyczna)
  • Ćwiczenia z interpretacji diagramów czasowych sygnałów i stanów wykonawczych
  • Normy/symbole graficzne układów hydraulicznych i pneumatycznych (symbole i zasady zapisu)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego