W zapisie 60f7 liczba 60 oznacza wymiar nominalny (średnicę), litera f określa położenie pola tolerancji dla wałka (mała litera), a 7 to klasa dokładności IT7 w systemie ISO tolerancji i pasowań.
Tolerancja T jest szerokością pola tolerancji, czyli różnicą pomiędzy wymiarem granicznym największym i najmniejszym. Dla wałków zapisuje się to jako:
T = es − ei, gdzie es to odchyłka górna, a ei to odchyłka dolna.
Dla średnicy nominalnej 60 mm (przedział 50–80 mm) klasa IT7 ma wartość 0,030 mm. W praktyce można ją:
- odczytać bezpośrednio z tablic ISO/PN-EN ISO 286 (wartość IT7), albo
- obliczyć z odczytanych odchyłek: es = −0,030 mm i ei = −0,060 mm, więc T = (−0,030) − (−0,060) = 0,030 mm.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?
- 0,020 mm zwykle wynika z wybrania niewłaściwej klasy IT (zbyt "dokładnej") lub odczytu z innego zakresu średnic.
- 0,060 mm to typowy skutek pomylenia tolerancji z samą wartością jednej odchyłki (np. wzięcie |ei|) zamiast szerokości pola.
- 0,090 mm pojawia się przy błędnym "sumowaniu modułów" |es| + |ei| = 0,030 + 0,060, co ignoruje fakt, że tolerancję liczy się jako różnicę es − ei.
Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdź, czy masz małą literę (wałek) czy wielką (otwór), oraz wykonaj działanie z uwzględnieniem znaków odchyłek.
