KWALIFIKACJA TLO1 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 34.
Trzy przewody wykonane z jednakowego materiału o równych długościach, o rezystancji R = ρl/S oraz przekrojach S1 < S2 < S3 przewodzą prąd o jednakowej gęstości J = I/S.
Spadki napięć na tych przewodach spełniają zależność
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przy stałej gęstości prądu J natężenie w przewodzie wynosi I=J·S, a opór R=ρl/S. Spadek napięcia U=I·R=(J·S)(ρl/S)=J·ρl, więc nie zależy od przekroju. Dla S1

Pełne wyjaśnienie:

Spadek napięcia na odcinku przewodu liczymy z prawa Ohma: U = I·R.

Dla przewodu o długości l, przekroju S i rezystywności materiału ρ opór wynosi R = ρl/S. Z kolei gęstość prądu definiuje zależność J = I/S, więc przy jednakowej gęstości prądu w każdym przewodzie mamy I = J·S.

Podstawiając do wzoru na spadek napięcia otrzymujemy:

U = I·R = (J·S)·(ρl/S) = J·ρl.

Kluczowy krok to zauważenie, że przekrój S skraca się: większy przekrój powoduje większy prąd (bo I=J·S), ale jednocześnie mniejszy opór (bo R=ρl/S). Te dwa efekty znoszą się dokładnie w iloczynie I·R.

W konsekwencji spadek napięcia zależy tylko od:

  • gęstości prądu J,
  • rezystywności materiału ρ,
  • długości przewodu l.

Nie zależy natomiast od przekroju S, o ile J jest takie samo.

Dlatego dla trzech przewodów z tego samego materiału, o tej samej długości, z przekrojami S1<S2<S3 i jednakowym J zachodzi równość spadków: U_S1 = U_S2 = U_S3.

Dlaczego pozostałe relacje są błędne? Zależności rosnące lub malejące z przekrojem wynikają zwykle z pominięcia jednego z dwóch powiązanych efektów: rozpatrzenia tylko oporu (wtedy "większy przekrój = mniejszy spadek") albo tylko prądu (wtedy "większy przekrój = większy spadek"). Przy stałej gęstości prądu trzeba uwzględnić oba jednocześnie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Gęstość prądu J opisuje, ile prądu "przypada" na jednostkę pola przekroju przewodnika: J=I/S. To miara obciążenia prądowego materiału (istotna m.in. termicznie). Jeśli J jest stałe, to większy przekrój oznacza proporcjonalnie większe natężenie I.
Stosuje się prawo Ohma dla odcinka obwodu: U=I·R. Najpierw wyznaczasz opór przewodu (np. z R=ρl/S), potem mnożysz przez prąd. W praktyce to podstawowy wzór do oceny spadków napięć w instalacjach elektrycznych.
Bo jednocześnie zmieniają się dwie rzeczy: I=J·S rośnie z przekrojem, a R=ρl/S maleje z przekrojem. W iloczynie U=I·R przekrój skraca się: (J·S)·(ρl/S)=J·ρl. Zostają tylko J, ρ i l.
Wzór pokazuje, że opór przewodu zależy od materiału (rezystywność ρ), długości l oraz przekroju S. W wiązkach samolotowych dłuższe odcinki i cieńsze żyły mają większy opór, co może zwiększać spadki napięć i nagrzewanie przy danym prądzie.
Najczęściej: (1) analizowanie tylko R i zapominanie, że I też zależy od S przy stałym J; (2) błędne przekształcenie algebraiczne i nieskrócenie S w U=(J·S)(ρl/S); (3) mylenie J z I; (4) wybór odpowiedzi "rosnącej/malejącej" bez rachunku.
Nie zawsze. Jeśli prąd I jest stały, to większy przekrój zmniejsza R, więc zwykle zmniejsza U. Ale w tym typie zadania stała jest gęstość prądu J, więc I rośnie wraz z S. Wtedy oba efekty znoszą się i spadek U wychodzi niezależny od S.
Gdy projektuje się instalację pod kątem dopuszczalnego obciążenia termicznego żyły i izolacji. Wtedy dobiera się przekrój tak, aby J nie przekraczało limitu. To podejście jest typowe przy doborze przewodów w wiązkach, gdzie liczą się nagrzewanie, masa oraz niezawodność.
Trzeba uważnie czytać warunek. Jeśli podano "jednakowa gęstość prądu" lub wprost J=I/S jako stałe, to I zależy od S. Jeśli natomiast napisano "płynie ten sam prąd" lub "I jednakowe", wtedy J będzie różne dla różnych przekrojów. To zmienia wniosek o spadkach napięcia.
Bo opór przewodu jest proporcjonalny do długości: R=ρl/S. Nawet jeśli przekrój się skraca w obliczeniu przy stałym J, w wyniku zostaje U=J·ρl. Dłuższy przewód daje większy spadek napięcia, co jest ważne przy długich trasach wiązek.
Zastosuj łańcuch zależności: U=I·R, I=J·S, R=ρl/S. Po podstawieniu od razu widać skrócenie S: (J·S)(ρl/S). Jeśli warunki mówią o tym samym J, ρ i l, to spadki napięć muszą wyjść równe.
info

Statystycznie 47% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że przy stałej gęstości prądu J natężenie w przewodzie wynosi I=J·S, a opór R=ρl/S.

Źródła:

  • Wikipedia: Prawo Ohma — https://pl.wikipedia.org/wiki/Prawo_Ohma (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia: Rezystywność — https://pl.wikipedia.org/wiki/Rezystywno%C5%9B%C4%87 (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia: Gęstość prądu — https://pl.wikipedia.org/wiki/G%C4%99sto%C5%9B%C4%87_pr%C4%85du (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Notatki/karta wzorów z podstaw elektrotechniki: U=I·R, R=ρl/S, J=I/S
  • Podręcznik do elektrotechniki na poziomie szkoły technicznej (dział: rezystancja przewodów, spadki napięć)
  • Zadania rachunkowe z obwodów prądu stałego dotyczące przewodów i gęstości prądu

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego