KWALIFIKACJA ELM4 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 31.
Układ sterowania po naciśnięciu przycisku S0 powinien cyklicznie włączać/wyłączać w odstępach 30 sekundowych cewkę elektrozaworu Y1. Jedną z możliwych przyczyn niewłączania się cewki Y1 po 30 sekundach od naciśnięcia przycisku S0 może być uszkodzenie
  • A. zestyku -K1:13-14.
  • B. zestyku -K3:21-22.
  • C. przycisku -S1.
  • D. cewki -K1.
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny układu sterowania, który jest częścią egzaminu zawodowego dla technika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Uszkodzenie styku -K3:21-22 wyjaśnia brak ponownego załączenia Y1 po 30 s.
Jest to styk NC z opóźnionym otwieraniem: w spoczynku powinien być zamknięty, po czasie otwiera Y1, a po resecie timera wraca do stanu zamkniętego. Jeśli styk nie domyka (brak ciągłości), cewka Y1 nie włączy się w kolejnym cyklu.

Pełne wyjaśnienie:

Układ działa jak prosty generator cykliczny: po naciśnięciu S0 przekaźnik K1 załącza się i podtrzymuje przez własny styk K1:13-14. To zasila dalszą część obwodu sterowania.

W gałęzi wykonawczej elektrozawór Y1 jest zasilany przez styk K3:21-22. Z opisu wynika, że jest to styk rozwierny (NC) z funkcją opóźnionego otwierania, czyli: w stanie spoczynku jest zamknięty (prąd może płynąć), a dopiero po upływie nastawionego czasu od zadziałania timera otwiera się. Po zaniku zasilania cewki timera styk wraca natychmiast do stanu zamkniętego.

Dlatego przy cyklu 30 s zachowanie jest następujące:

  • po starcie układu Y1 może się załączyć, bo K3:21-22 w spoczynku jest zamknięty,
  • po około 30 s styk K3:21-22 otwiera się i Y1 wyłącza się,
  • gdy timer zostaje zresetowany (np. przez odłączenie zasilania jego cewki), styk K3:21-22 powinien ponownie się zamknąć, co umożliwia kolejne załączenie Y1.

Jeżeli cewka Y1 nie włącza się po 30 s (czyli nie następuje ponowne załączenie w następnym cyklu), to typową przyczyną jest sytuacja, w której styk K3:21-22 nie wraca do stanu zamkniętego: jest wypalony, ma przerwę lub jest mechanicznie zablokowany. Wtedy nawet po resecie timera obwód Y1 pozostaje otwarty i zawór nie zadziała.

Pozostałe elementy są mniej trafne dla usterki "po 30 sekundach": uszkodzenie styku podtrzymania K1:13-14 lub cewki K1 zwykle powoduje zanik pracy całego układu (problem natychmiastowy, a nie związany z przejściem czasowym), a problem z przyciskiem S1 dotyczy funkcji STOP, więc także wpływa na zasilanie sterowania jako całości, a nie selektywnie na powrót Y1 po cyklu czasowym.

W praktyce diagnostykę zaczyna się od pomiaru ciągłości styku K3:21-22 w spoczynku oraz obserwacji, czy przełącza się po zadanym czasie i czy wraca po resecie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To styk, który w stanie spoczynku jest zamknięty, a po zasileniu timera otwiera się dopiero po upływie nastawionego czasu. Gdy cewka timera przestaje być zasilana, styk zwykle wraca od razu do stanu zamkniętego.
Bo K3:21-22 znajduje się w torze zasilania cewki Y1. Jeśli po cyklu czasowym i resecie timera styk nie domknie się (np. wypalenie, przerwa), obwód Y1 pozostaje otwarty. Układ może "pracować", ale elektrozawór nie dostanie napięcia.
Gdy usterka jest w torze zasilania (np. K1 lub obwód podtrzymania), zwykle gaśnie cała praca układu. Gdy usterka dotyczy gałęzi Y1, inne elementy (np. timer, przekaźniki pomocnicze) mogą nadal przełączać, ale zawór nie załącza się w cyklu.
Najpierw sprawdź ciągłość w stanie spoczynku (bez zasilania cewki timera) – dla styku NC powinno być zwarcie. Następnie zasil timer i obserwuj, czy po zadanym czasie styk zmienia stan. Dodatkowo sprawdź, czy po odłączeniu zasilania wraca do stanu początkowego.
Samopodtrzymanie polega na tym, że po krótkim naciśnięciu przycisku START cewka przekaźnika pozostaje zasilana przez własny styk NO (np. 13-14) podłączony równolegle do przycisku. Dzięki temu operator nie musi trzymać przycisku, a układ pracuje do czasu zadziałania STOP.
Zwykle nie. Uszkodzenie przycisku STOP (np. rozwarcie w torze) częściej powoduje brak możliwości uruchomienia lub natychmiastowe przerwanie pracy całego obwodu sterowania. Usterka ujawniająca się po czasie częściej wskazuje na element czasowy lub styk w gałęzi wykonawczej.
Typowe objawy to brak ciągłości mimo poprawnej pracy cewki przekaźnika, sporadyczne załączanie pod obciążeniem, przegrzewanie lub widoczne ślady iskrzenia na stykach. W pomiarze może pojawić się podwyższona rezystancja styku albo całkowita przerwa.
Najczęstsze to mylenie styków NO i NC oraz błędne założenie, że "po czasie zawsze się zamyka". W stykach NC z opóźnionym otwieraniem logika jest odwrotna: na początku przewodzą, a dopiero po czasie rozłączają. To prowadzi do wyboru złej przyczyny usterki.
Stosuje się je m.in. w procesach dozowania, okresowego napełniania, płukania, przedmuchu oraz w prostych sekwencjach technologicznych, gdzie potrzebne są powtarzalne impulsy sterujące. Taki układ może realizować cykl pracy bez sterownika PLC, na przekaźnikach i timerze.
W typowej numeracji styków pomocniczych 13-14 oznacza styk NO (zwierny), a 21-22 często oznacza styk NC (rozwierny). Na schemacie pomaga też symbol styku. W aparacie warto sprawdzić oznaczenia na obudowie i potwierdzić pomiarem ciągłości w stanie spoczynku.
info

Statystycznie 59% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Jeśli styk nie domyka (brak ciągłości), cewka Y1 nie włączy się w kolejnym cyklu."

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z elektrotechniki: styki NO/NC, obwody podtrzymania
  • Podręczniki z automatyki/sterowania przekaźnikowego: przekaźniki czasowe i funkcje czasowe
  • Instrukcje użytkowania przekaźników czasowych (opis funkcji i przebiegów czasowych) — szczegółowe informacje wymagają materiałów producenta

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego