KWALIFIKACJA ELE5 - STYCZEŃ 2015

PYTANIE NR 37.
Które urządzenia ochronne należy dobrać do zabezpieczenia instalacji pokazanej na schemacie?
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny, który jest związany z egzaminem zawodowym dla technika elektryka, kwalifikacja
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Na schemacie widoczne są dwa aparaty połączone szeregowo: pierwszy z oznaczeniem ΔI> (wyłącznik różnicowoprądowy), a drugi z oznaczeniem I> i opisem B6 (wyłącznik nadprądowy).
Zabezpieczenie różnicowoprądowe chroni głównie przed porażeniem, a nadprądowe przed przeciążeniem i zwarciem, więc właściwy dobór to te dwa typy.

Pełne wyjaśnienie:

W pytaniu należy rozpoznać rodzaje aparatów ochronnych przedstawionych na schemacie jednokreskowym. Na linii zasilającej znajdują się dwa aparaty połączone szeregowo, a ich funkcje rozpoznaje się po oznaczeniach:

  • ΔI> – oznaczenie typowe dla wyłącznika różnicowoprądowego (RCD). Taki aparat porównuje prąd "wypływający" i "wracający" w obwodzie; gdy pojawi się prąd upływu (np. przez uszkodzoną izolację lub ciało człowieka), wykrywa różnicę i odłącza zasilanie. W praktyce jest to podstawowy element ochrony przeciwporażeniowej w wielu obwodach, zwłaszcza gniazd wtyczkowych.
  • I> oraz opis B6 – wskazuje na wyłącznik nadprądowy (zabezpieczenie przeciążeniowo-zwarciowe) o charakterystyce B i prądzie znamionowym 6 A. Taki aparat reaguje na zbyt duży prąd: długotrwały (przeciążenie) lub bardzo duży (zwarcie), chroniąc przewody i instalację przed przegrzaniem oraz skutkami zwarć.

Dlatego poprawna odpowiedź to "Różnicowoprądowe i nadprądowe." – dokładnie te dwa zabezpieczenia wynikają z symboli na schemacie i odpowiadają różnym zagrożeniom.

Pozostałe odpowiedzi są niepoprawne, bo nie pasują do oznaczeń na rysunku ani do typowego zestawu zabezpieczeń dla obwodu z oprawą oświetleniową i gniazdem:

  • "Podnapięciowe i przepięciowe." – ochrona podnapięciowa dotyczy spadków napięcia (np. przekaźniki kontroli napięcia), a przepięciowa dotyczy ograniczników przepięć (SPD). Na schemacie nie ma symboli charakterystycznych dla tych urządzeń.
  • "Nadprądowe i podnapięciowe." – nadprądowe jest zgodne z I>/B6, ale brak jest wskazania na aparat podnapięciowy; schemat zamiast tego pokazuje ΔI>, czyli RCD.
  • "Przepięciowe i różnicowoprądowe." – różnicowoprądowe zgadza się z ΔI>, jednak brak symbolu ogranicznika przepięć; drugi aparat to zabezpieczenie nadprądowe (I> B6).

Wskazówka egzaminacyjna: przy schematach jednokreskowych warto najpierw wypisać widoczne oznaczenia (np. ΔI>, I>, B6), a dopiero potem dopasować do nich nazwy urządzeń. To ogranicza ryzyko wyboru odpowiedzi "z pamięci" zamiast na podstawie rysunku.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Symbol ΔI> oznacza aparat reagujący na prąd różnicowy, czyli najczęściej wyłącznik różnicowoprądowy (RCD). Wykrywa on różnicę prądów między przewodami i w razie upływu prądu (np. przez uszkodzoną izolację) odłącza obwód, zwiększając ochronę przeciwporażeniową.
Symbol I> informuje o zabezpieczeniu reagującym na zbyt duży prąd. W praktyce chodzi o wyłącznik nadprądowy (przeciążeniowo-zwarciowy). Ma on chronić przewody i elementy instalacji przed przegrzaniem przy przeciążeniu oraz przed skutkami zwarcia.
RCD stosuje się, ponieważ gniazda zasilają przenośne urządzenia, które mogą ulec uszkodzeniu izolacji lub pracować w trudniejszych warunkach. Wyłącznik różnicowoprądowy wykrywa prąd upływu i szybko odłącza zasilanie, co ogranicza ryzyko porażenia prądem przy dotyku pośrednim lub bezpośrednim.
Wyłącznik nadprądowy chroni instalację przed przeciążeniem (zbyt duży prąd przez dłuższy czas) oraz zwarciem (nagły bardzo duży prąd). Dzięki temu zabezpiecza przewody przed przegrzaniem, ogranicza ryzyko uszkodzeń i pożaru oraz pomaga selektywnie wyłączyć uszkodzony obwód.
Oznaczenie B6 wskazuje na wyłącznik nadprądowy o charakterystyce B oraz prądzie znamionowym 6 A. Charakterystyka B jest typowa dla obwodów o mniejszych prądach rozruchowych (np. oświetlenie). W zadaniu to dodatkowy sygnał, że chodzi o zabezpieczenie nadprądowe.
Nie. Zabezpieczenie przepięciowe (ogranicznik przepięć) chroni głównie przed krótkotrwałymi wzrostami napięcia, np. od wyładowań atmosferycznych lub łączeń w sieci. Wyłącznik różnicowoprądowy reaguje na prąd upływu i służy przede wszystkim ochronie przeciwporażeniowej. To różne funkcje i różne symbole na schematach.
Najprościej policzyć aparaty w torze zasilania i odczytać ich oznaczenia. Jeśli na schemacie są dwa prostokąty-aparaty połączone szeregowo, a jeden ma oznaczenie ΔI>, a drugi I> (często z opisem typu, np. B6), to oznacza to konieczność zastosowania odpowiednio RCD i wyłącznika nadprądowego.
Najczęstsze błędy to: mylenie RCD z ogranicznikiem przepięć, ignorowanie oznaczeń ΔI> i I> oraz wybór odpowiedzi "na pamięć" zamiast na podstawie rysunku. Często też zdający nie zauważają, że są dwa aparaty w szeregu, więc wybierają tylko jeden typ zabezpieczenia.
Ochronę podnapięciową stosuje się, gdy spadek napięcia może powodować niebezpieczną pracę urządzeń lub niekontrolowany rozruch po powrocie zasilania. Realizuje się ją zwykle przekaźnikami kontroli napięcia lub układami sterowania. Na typowym schemacie obwodu gniazd i oświetlenia nie jest to podstawowe zabezpieczenie, w przeciwieństwie do RCD i nadprądowego.
Ćwicz rozpoznawanie symboli aparatów (np. ΔI>, I>) i odbiorników (oprawa, gniazdo). Pomaga też zapamiętanie funkcji: RCD = prąd upływu/ochrona przeciwporażeniowa, nadprądowe = przeciążenie i zwarcie. Na egzaminie najpierw odczytaj oznaczenia, dopiero potem dopasuj nazwy odpowiedzi.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 47% zdających egzamin. trudne

Źródła:

  • PKN – informacja o serii norm PN-HD 60364 "Instalacje elektryczne niskiego napięcia" (dobór i montaż aparatury ochronnej): https://sklep.pkn.pl/ - wyszukiwanie: "PN-HD 60364" - dostęp 2026-02-28

Materiały:

  • PN-HD 60364 (Instalacje elektryczne niskiego napięcia) – rozdziały dotyczące ochrony przed porażeniem i ochrony nadprądowej
  • Rozporządzenie w sprawie warunków technicznych budynków (Dz.U. 2022 poz. 1225) – wymagania dla instalacji elektrycznych w budynkach
  • Podręczniki i skrypty z podstaw elektrotechniki: schematy jednokreskowe, aparatura zabezpieczeniowa

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego