KWALIFIKACJA MED9 - STYCZEŃ 2020

PYTANIE NR 8.
W celu sporządzenia 3,0% Sol. Acidi borici należy odważony w odpowiedniej ilości kwas borowy rozpuścić
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Kwas borowy jest substancją rozpuszczalną w wodzie, a podwyższenie temperatury zwiększa szybkość i stopień rozpuszczania, dlatego do sporządzenia roztworu 3,0% należy rozpuścić go w gorącej (wrzącej) wodzie. Etanol, glicerol i olej nie są typowymi rozpuszczalnikami zapewniającymi właściwy roztwór wodny.

Pełne wyjaśnienie:

W recepturze aptecznej przy sporządzaniu roztworu ("Sol.") kluczowy jest dobór rozpuszczalnika zgodny z właściwościami fizykochemicznymi substancji oraz z zamierzonym typem preparatu (np. roztwór wodny).

Odpowiedź "we wrzącej wodzie" jest poprawna, ponieważ kwas borowy rozpuszcza się w wodzie, a ogrzanie zwiększa rozpuszczalność i wyraźnie przyspiesza proces rozpuszczania. W praktyce pozwala to sprawnie uzyskać jednorodny roztwór o wymaganym stężeniu 3,0%.

Pozostałe propozycje są błędne, bo wskazują rozpuszczalniki, które w tym zastosowaniu nie prowadzą do właściwego roztworu wodnego lub są technologicznie nieadekwatne:

  • "w etanolu 96% v/v." – etanol nie jest standardowym wyborem do sporządzenia roztworu kwasu borowego o charakterze wodnym; dodatkowo wysoka zawartość alkoholu zmienia właściwości preparatu i może być niezgodna z celem recepty.
  • "w glicerolu 85%." – glicerol bywa składnikiem pomocniczym (np. nawilżającym), ale nie jest typowym rozpuszczalnikiem zapewniającym prawidłowe przygotowanie takiego roztworu w praktyce recepturowej.
  • "w oleju rzepakowym." – olej jest środowiskiem lipofilowym; dla substancji przeznaczonej do roztworu wodnego taki wybór prowadzi co najwyżej do mieszaniny niejednorodnej, a nie do roztworu.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawia się "Sol.", najpierw ustal, czy ma to być roztwór wodny, alkoholowy czy olejowy. Następnie powiąż to z rozpuszczalnością substancji i pamiętaj, że temperatura jest jednym z podstawowych narzędzi technologicznych zwiększających rozpuszczanie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
"Sol." oznacza roztwór (łac. Solutio), czyli jednorodny preparat, w którym substancja jest rozpuszczona w rozpuszczalniku. W praktyce trzeba dobrać taki rozpuszczalnik i warunki (np. ogrzewanie), aby nie powstała zawiesina ani mieszanina niejednorodna.
Podgrzanie wody zwykle zwiększa szybkość rozpuszczania i często poprawia rozpuszczalność substancji stałych. Dzięki temu łatwiej uzyskać jednorodny roztwór o wymaganym stężeniu, co w recepturze ogranicza ryzyko grudek i niedokładnego stężenia.
W kontekście roztworu recepturowego o typowym charakterze wodnym etanol 96% nie jest właściwym wyborem. Zmienia on typ preparatu, może pogarszać rozpuszczanie niektórych substancji i nie odpowiada standardowemu postępowaniu przy sporządzaniu roztworów wodnych w aptece.
Glicerol często działa jako humektant i składnik poprawiający właściwości preparatu (np. lepkość, nawilżenie). Nie jest jednak uniwersalnym rozpuszczalnikiem dla wszystkich substancji. Dobór glicerolu musi wynikać z rozpuszczalności i wymagań technologicznych danego preparatu.
Olej rzepakowy jest rozpuszczalnikiem lipofilowym, a roztwór wodny wymaga środowiska hydrofilowego. Zamiast jednorodnego roztworu powstanie mieszanina niejednorodna (np. fazy oddzielą się), co jest błędem technologicznym i może uniemożliwić prawidłowe dawkowanie.
Typowe błędy to wybór "popularnego" rozpuszczalnika bez sprawdzenia rozpuszczalności, pomijanie wpływu temperatury, mylenie roztworu z zawiesiną oraz nieuwzględnianie, że rozpuszczalnik wpływa na typ preparatu i jego przeznaczenie (np. wodny vs alkoholowy).
Należy odczytać zapis recepty i nazewnictwo postaci leku (np. "Sol.") oraz przeanalizować przeznaczenie preparatu. Jeśli wymagany jest roztwór wodny, podstawowym rozpuszczalnikiem jest woda (często z użyciem ogrzewania), chyba że recepta wyraźnie wskazuje inaczej.
Nie zawsze. Ogrzewanie pomaga w rozpuszczaniu, ale trzeba uwzględnić stabilność substancji i rozpuszczalnika oraz bezpieczeństwo pracy. Jeśli substancja jest wrażliwa na temperaturę, podgrzewanie może być ograniczone lub zastąpione inną metodą (np. dłuższym mieszaniem).
Znaczenie mają m.in. stopień rozdrobnienia substancji, intensywność mieszania, lepkość rozpuszczalnika oraz kolejność dodawania składników. W praktyce technik farmaceutyczny dąży do uzyskania jednorodności bez strat substancji i bez tworzenia nierozpuszczonych aglomeratów.
Warto uczyć się schematem: substancja → rozpuszczalność → właściwy rozpuszczalnik → warunki (temperatura, mieszanie). Pomaga też rozwiązywanie testów z receptury i tworzenie własnej tabeli: które substancje rozpuszczają się w wodzie, alkoholu lub olejach i kiedy stosuje się ogrzewanie.
info

Statystycznie 66% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Eksperci podkreślają: "Etanol, glicerol i olej nie są typowymi rozpuszczalnikami zapewniającymi właściwy roztwór wodny."

Materiały:

  • Podręcznik z receptury aptecznej (działy: roztwory, rozpuszczalniki, rozpuszczalność)
  • Materiały dydaktyczne z technologii postaci leku (właściwości fizykochemiczne substancji)
  • Zestawy zadań/pytań egzaminacyjnych z receptury (dobór podłoża i rozpuszczalnika)

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego