KWALIFIKACJA ELM6 - CZERWIEC 2023 (test 2)

PYTANIE NR 36.
W którym z przedstawionych programów jest zrealizowana blokada jednoczesnego załączenia K11 i K12?
Ilustracja przedstawia cztery schematy programów logicznych, które mogą być częścią egzaminu zawodowego dla technika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Blokada jednoczesnego załączenia polega na takim zbudowaniu warunków sterowania, aby w momencie aktywacji K11 warunek załączenia K12 był niespełniony (i odwrotnie), najczęściej przez użycie wzajemnych "styków NC"/warunków negacji drugiej cewki. Wskazany wariant realizuje tę wzajemną zależność.

Pełne wyjaśnienie:

Blokada jednoczesnego załączenia K11 i K12 (tzw. blokada wzajemna) to rozwiązanie, które uniemożliwia jednoczesne wysterowanie dwóch elementów wykonawczych, jeśli taki stan byłby niebezpieczny lub sprzeczny funkcjonalnie. Klasyczny przykład z mechatroniki to sterowanie rewersyjne silnika: jeden stycznik odpowiada za kierunek "prawo", drugi za "lewo" i nie wolno dopuścić do ich jednoczesnego zadziałania.

W praktyce blokadę realizuje się przez wprowadzenie do warunku załączenia K11 informacji "K12 nie jest załączone" oraz analogicznie: do warunku załączenia K12 informacji "K11 nie jest załączone". W logice drabinkowej (LD) bywa to pokazane jako użycie styku normalnie zamkniętego od przeciwnego elementu w szeregu z cewką, a w ujęciu logicznym jako koniunkcja z negacją drugiego sygnału (np. K11 = żądanie_K11 AND NOT K12).

Odpowiedź "W programie 2." jest poprawna, ponieważ ten program zawiera właśnie taki warunek wykluczający (wzajemne "zablokowanie" gałęzi sterowania), dzięki czemu włączenie jednego stycznika/przekaźnika powoduje, że drugi nie spełnia warunków załączenia.

Pozostałe propozycje są błędne, bo nie zapewniają pełnej blokady: albo brakuje zależności w jedną stronę (blokada działa tylko dla jednego kierunku), albo blokada jest pozorna (np. element jest równolegle ominięty inną gałęzią), albo zastosowano niewłaściwą polaryzację styku/warunku, co może doprowadzić do sytuacji, w której K11 i K12 mogą zadziałać równocześnie przy określonej kombinacji sygnałów.

Wskazówka egzaminacyjna: sprawdzając blokadę, przeanalizuj oba przypadki (najpierw załączone K11, potem załączone K12) i upewnij się, że w każdym z nich drugi element nie ma możliwości przejścia w stan aktywny, także przez gałęzie podtrzymania.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To zabezpieczenie logiczne/elektryczne, które uniemożliwia włączenie dwóch elementów wykonawczych naraz. Realizuje się je tak, by warunek załączenia K11 zawierał informację "K12 nieaktywne" i odwrotnie, dzięki czemu układ nie wejdzie w stan sprzeczny.
Szukaj warunków typu NOT drugiego wyjścia w torze sterowania: np. cewka K11 ma w szeregu styk/warunek "K12=0", a cewka K12 ma "K11=0". Blokada jest pełna dopiero, gdy działa w obu kierunkach.
Bo jednoczesne załączenie dwóch styczników kierunkowych może spowodować stan niebezpieczny: zwarcie, przeciążenie, uszkodzenie elementów mocy lub niekontrolowany ruch. Blokada ogranicza ryzyko, wymuszając, by aktywny był tylko jeden kierunek naraz.
Najczęściej stosuje się:
  • styk NC od przeciwnego stycznika w szeregu z cewką,
  • warunek logiczny "AND NOT" drugiego wyjścia,
  • przerzutniki/priorytety, które dopuszczają tylko jeden stan.
Ważne, by nie było obejścia blokady inną gałęzią.
W praktyce często stosuje się zarówno blokadę programową, jak i elektryczną/mechaniczną. Program może zawieść (błąd logiki, awaria sterownika), a blokada sprzętowa ogranicza skutki. Na egzaminie zwykle sprawdza się jednak poprawność samej logiki w programie.
Typowe błędy to: sprawdzanie tylko jednej gałęzi (np. K11) i pomijanie drugiej, nieuwzględnianie podtrzymania, mylenie styków NO/NC oraz niezauważenie obejścia równoległego. Dobrą metodą jest analiza "co się stanie, gdy K11 już jest 1".
Gdy dwa sygnały wyjściowe sterują elementami, które nie mogą działać równocześnie: rewers, dwa zawory o przeciwnych funkcjach, dwa tryby pracy napędu, przełączanie źródeł zasilania. Wtedy blokada jest elementem poprawnej i bezpiecznej eksploatacji układu.
Zwykle są to oznaczenia styczników/przekaźników lub wyjść sterownika, które sterują wykonaniem działania (np. kierunek ruchu). Sama litera "K" jest typowa dla aparatów łączeniowych; kluczowe jest, że K11 i K12 reprezentują dwa niezależne elementy wymagające wykluczenia.
Przeprowadź dwa testy logiczne: (1) załóż K11=1 i sprawdź, czy K12 nie może przejść na 1; (2) załóż K12=1 i sprawdź, czy K11 nie może przejść na 1. Jeśli choć w jednym teście drugi element może się włączyć, blokada jest niepełna.
Skup się na warunkach przy cewkach/wyjściach: czy przy K11 występuje warunek "K12 nieaktywne" i czy przy K12 występuje "K11 nieaktywne". Potem sprawdź, czy nie ma obejścia (gałąź równoległa) oraz czy podtrzymanie nie omija blokady.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 54% zdających egzamin. trudne

Eksperci podkreślają: "Wskazany wariant realizuje tę wzajemną zależność."

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers – Part 3: Programming languages
  • IEC 61131-1:2003, Programmable controllers – Part 1: General information

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne o językach programowania PLC zgodnych z IEC 61131-3 (LD/FBD)
  • Ćwiczenia z analizy schematów drabinkowych: podtrzymanie, blokada, priorytety
  • Instrukcje/poradniki producentów PLC dotyczące realizacji blokad wzajemnych w programie

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego