KWALIFIKACJA CHM4 - STYCZEŃ 2019

PYTANIE NR 20.
W metodzie analitycznej zapisano. Który parametr metody analitycznej opisano w ramce?
Ilustracja przedstawia fragment tekstu związanego z metodą analityczną, który jest częścią pytania egzaminacyjnego dla
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Powtarzalność opisuje rozrzut wyników uzyskanych w tych samych warunkach: ten sam analityk, to samo wyposażenie, ta sama metoda i krótki odstęp czasu. Od odtwarzalności różni ją to, że odtwarzalność dopuszcza zmianę warunków (np. laboratorium/analityk).

Pełne wyjaśnienie:

W ocenie metody analitycznej rozróżnia się kilka parametrów jakości wyniku. Odpowiedź "Powtarzalność" dotyczy precyzji uzyskiwanej, gdy pomiary wykonuje się w możliwie niezmiennych warunkach.

Powtarzalność (repeatability) opisuje, jak bardzo rozrzucają się wyniki, gdy:

  • stosuje się tę samą procedurę i tę samą metodę obliczeń,
  • używa się tego samego przyrządu/stanowiska,
  • analizy wykonuje ten sam operator (analityk),
  • próbka/ materiał jest porównywalny,
  • pomiary są wykonywane w krótkim przedziale czasu.

Dlatego, jeśli w opisie metody (np. w ramce) podkreśla się "te same warunki" i brak zmian osób, aparatury czy miejsca wykonywania oznaczeń, właściwym parametrem jest powtarzalność.

Odpowiedź "Odtwarzalność" jest błędna, gdyż odtwarzalność (reproducibility) dotyczy precyzji przy zmienionych warunkach, np. w innym laboratorium, przez innego analityka lub na innym zestawie aparatury. To pojęcie odnosi się do porównywalności wyników w szerszym zakresie warunków.

Odpowiedź "Dokładność" nie pasuje, jeśli opis skupia się na rozrzucie wyników. Dokładność (accuracy) odnosi się do bliskości wyniku względem wartości odniesienia/"prawdziwej" i obejmuje komponenty błędu systematycznego, a nie tylko zmienność.

Odpowiedź "Niepewność" również dotyczy jakości wyniku, ale jest to uogólniona miara opisująca przedział, w którym oczekuje się wartości mierzonej wielkości, z uwzględnieniem różnych źródeł. Sama informacja o wykonywaniu pomiarów w tych samych warunkach zwykle identyfikuje precyzję typu powtarzalność, a nie pełną analizę niepewności.

W praktyce egzaminacyjnej warto zapamiętać skrót myślowy: powtarzalność = "te same warunki", odtwarzalność = "różne warunki".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Powtarzalność to miara precyzji wyników uzyskiwanych w tych samych warunkach pomiaru: ten sam analityk, ta sama aparatura, ta sama procedura i krótki odstęp czasu. Opisuje rozrzut wyników, a nie ich zgodność z wartością odniesienia.
Powtarzalność dotyczy wyników uzyskanych przy minimalnej zmienności warunków (ta sama osoba i sprzęt). Odtwarzalność dotyczy precyzji przy zmienionych warunkach, np. inne laboratorium, inny analityk albo inna aparatura. To różne poziomy oceny precyzji.
Powtarzalność opisuje rozrzut wyników (precyzję). Dokładność opisuje bliskość wyniku do wartości odniesienia i zależy m.in. od błędu systematycznego. Można mieć bardzo powtarzalne wyniki, które są jednocześnie niedokładne (np. przez stałe przesunięcie).
Niepewność to ilościowa informacja o tym, jak szerokiego zakresu wartości można rozsądnie oczekiwać dla mierzonej wielkości. Uwzględnia różne źródła zmienności (np. wzorce, kalibrację, przygotowanie próbki, odczyt). Nie jest tym samym co powtarzalność, choć może ją obejmować.
Powtarzalność ocenia się np. przy wdrażaniu metody, zmianie kluczowego wyposażenia lub w kontroli jakości, gdy trzeba sprawdzić, czy seria oznaczeń wykonywana przez jednego analityka na danym stanowisku daje stabilny, mało rozproszony wynik. To typowy element weryfikacji precyzji.
Warunki powtarzalności oznaczają brak istotnych zmian w sposobie wykonania oznaczenia: ta sama procedura, ten sam typ próbki, to samo stanowisko i wyposażenie, ten sam analityk oraz krótki czas między powtórzeniami. Jeśli zmienia się laboratorium lub operator, wchodzimy w obszar odtwarzalności.
Nie. Wysoka powtarzalność oznacza, że wyniki są do siebie podobne (mały rozrzut), ale nie gwarantuje, że są zgodne z wartością odniesienia. Metoda może być powtarzalna, a jednocześnie obarczona błędem systematycznym (np. zła kalibracja), co obniża dokładność.
Najczęściej są to wahania w przygotowaniu próbki (czas, temperatura, ważenie), niestabilne warunki pracy aparatu (np. dryft), różnice w technice pipetowania, zanieczyszczenia oraz brak ujednolicenia etapów metody. Nawet przy tej samej osobie drobne odstępstwa proceduralne zwiększają rozrzut.
Sformułowania typu "ten sam analityk", "to samo urządzenie", "ta sama procedura", "w krótkim czasie" wskazują, że oceniany jest rozrzut wyników przy stałych warunkach. Taki opis odpowiada pojęciu powtarzalności, czyli precyzji w warunkach powtarzalności.
Ucz się porównań pojęć: powtarzalność vs odtwarzalność oraz precyzja vs dokładność vs niepewność. Trenuj rozpoznawanie "warunków" z opisu (kto, gdzie, na czym, kiedy). Pomaga też kojarzenie: powtarzalność = te same warunki, odtwarzalność = różne warunki.
info

Około 50% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że powtarzalność opisuje rozrzut wyników uzyskanych w tych samych warunkach: ten sam analityk, to samo wyposażenie, ta sama metoda i krótki odstęp czasu.

Źródła:

  • PN-ISO 5725-1:1998 (lub nowsze wydanie) "Dokładność (prawdziwość i precyzja) metod i wyników pomiarów — Część 1: Zasady ogólne i definicje", rozdział: definicje repeatability/reproducibility
  • PN-EN ISO/IEC 17025:2018-02 "Ogólne wymagania dotyczące kompetencji laboratoriów badawczych i wzorcujących", część dotycząca zapewnienia ważności wyników i metrologii/niepewności
  • Eurachem Guide: "The Fitness for Purpose of Analytical Methods: A Laboratory Guide to Method Validation and Related Topics", sekcje dotyczące precision (repeatability) i accuracy

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z metrologii chemicznej i walidacji metod analitycznych (skrypty szkolne/technikum)
  • Przewodniki Eurachem dotyczące niepewności pomiaru i walidacji metody (wydania aktualne)
  • Normy opisujące precyzję metod (repeatability/reproducibility) oraz kompetencje laboratoriów (wydania aktualne)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego