W doświadczeniu "rozpuszczalność NaNO3 w wodzie w zależności od temperatury" eksperymentator ustawia temperaturę, a następnie mierzy, ile substancji może się rozpuścić. Z tego wynika podstawowa zasada opracowania danych:
- zmienna niezależna (kontrolowana) jest na osi X,
- zmienna zależna (mierzona) jest na osi Y.
Dlatego poprawny opis osi to: oś X – temperatura, oś Y – rozpuszczalność.
Dodatkowo można sprawdzić poprawność jednostek, patrząc na skale wykresu. Oś X ma wartości ujemne (np. około −20), co jest typowe dla stopni Celsjusza. Skala w kelwinach nie przyjmuje wartości ujemnych, więc opis "Temperatura [K]" nie pasuje do takiej osi.
Oś Y ma wartości rzędu 500–2000. Dla azotanu sodu rozpuszczalność rośnie wyraźnie wraz z temperaturą, a zapis w g/1000 g H2O daje właśnie liczby rzędu setek i tysięcy dla dobrze rozpuszczalnych soli. Zapis w g/100 g H2O byłby zwykle około 10 razy mniejszy liczbowo (rzędu 50–200), więc nie pasowałby do osi 500–2000.
Dlaczego pozostałe warianty opisów osi są błędne?
- Warianty, w których na osi X wpisano rozpuszczalność, a na osi Y temperaturę, odwracają role zmiennych (to temperatura jest czynnikiem sterowanym).
- Wariant z temperaturą w kelwinach kłóci się z ujemnymi wartościami na osi X.
- Wariant z rozpuszczalnością w g/100 g H2O kłóci się z rzędem wielkości skali osi Y.
W praktyce przemysłu chemicznego poprawny opis osi jest ważny, bo wpływa na interpretację danych (np. przy projektowaniu krystalizacji lub doborze temperatury procesu).
