KWALIFIKACJA ELM6 - CZERWIEC 2015 (test 2)

PYTANIE NR 14.
W obwodzie, którego schemat pokazano na rysunku, wartość napięcia pomiędzy punktami A i B wynosi
Ilustracja przedstawia schemat ideowy obwodu elektrycznego prądu stałego.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W oczku szeregowym prąd jest jednakowy.
Źródła 20 V i 10 V działają przeciwstawnie, więc napięcie wypadkowe wynosi 10 V. Całkowita rezystancja to 2 Ω + 5 Ω + 3 Ω = 10 Ω, zatem prąd I = 10 V / 10 Ω = 1 A. Napięcie U_AB wyznacza się sumując algebraicznie przyrosty/spadki na elementach między B i A, co daje 13 V.

Pełne wyjaśnienie:

To zadanie rozwiązuje się klasycznie, korzystając z prawa Ohma oraz drugiego prawa Kirchhoffa (sumy napięć w oczku) i pilnując znaków wynikających z polaryzacji źródeł oraz przyjętego kierunku obejścia oczka.

Krok 1: napięcie wypadkowe źródeł. Na schemacie są dwa źródła napięcia stałego. Ponieważ są włączone przeciwstawnie (ich biegunowości "pracują" przeciw sobie w tym samym oczku), napięcie wypadkowe w obwodzie wynosi różnicę: 20 V − 10 V = 10 V.

Krok 2: rezystancja całkowita i prąd. Wszystkie trzy rezystory są połączone szeregowo, więc rezystancje się sumują: R = 2 Ω + 5 Ω + 3 Ω = 10 Ω. Dla obwodu szeregowego prąd w każdym elemencie jest taki sam, więc prąd w oczku wynosi: I = Uwypadkowe / R = 10 V / 10 Ω = 1 A.

Krok 3: napięcie między punktami A i B. Napięcie U_AB to różnica potencjałów punktu A względem punktu B. Aby je policzyć, wybiera się drogę od B do A i sumuje algebraicznie zmiany napięcia: przejście przez źródło w kierunku od "−" do "+" daje wzrost napięcia, a przejście przez rezystor zgodnie z kierunkiem prądu daje spadek napięcia równy I·R (przeciwnie do prądu – wzrost).

Na drodze od B do A przechodzimy przez źródło 10 V (wzrost o 10 V), a następnie przez rezystor 3 Ω przeciwnie do spadku (czyli wzrost o I·3 Ω = 3 V). Otrzymujemy łącznie 10 V + 3 V = 13 V, więc U_AB = 13 V.

Dlaczego pozostałe wyniki są błędne?

  • "5 V" zwykle wynika z pomylenia znaków lub wzięcia tylko części obwodu (np. samego spadku na 5 Ω przy I=1 A), bez uwzględnienia źródeł i drogi między węzłami.
  • "17 V" jest typowym efektem dodania 20 V i 10 V zamiast różnicy albo błędnego przyjęcia polaryzacji jednego ze źródeł.
  • "27 V" odpowiadałoby praktycznie sumie napięć źródeł i dodatkowym spadkom, co nie zgadza się z KVL dla pojedynczego oczka i wskazuje na całkowite pominięcie algebraicznego sumowania znaków.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze najpierw policz prąd w oczku (U wypadkowe i R całkowite), a dopiero potem licz U_AB jako sumę zmian napięcia po wybranej ścieżce, konsekwentnie trzymając się znaków.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
W symbolu baterii (źródła DC) dłuższa kreska oznacza biegun dodatni, a krótsza biegun ujemny. Przy obliczeniach w KVL przejście od "−" do "+" daje wzrost napięcia, a od "+" do "−" spadek. Pomylenie tych kresek to najczęstsza przyczyna złego znaku w rachunkach.
Jeśli dwa źródła są włączone w tym samym oczku tak, że "wspierają się" polaryzacją, ich napięcia się sumują. Gdy są przeciwstawne (jedno podnosi potencjał w kierunku obejścia, a drugie go obniża), wypadkowa SEM to różnica napięć. To wynika wprost z algebraicznego sumowania w drugim prawie Kirchhoffa.
W obwodzie szeregowym prąd jest taki sam w każdym elemencie. Najpierw liczysz rezystancję całkowitą jako sumę: R = R1 + R2 + R3 + … Następnie wyznaczasz napięcie wypadkowe źródeł w oczku (z właściwymi znakami) i stosujesz prawo Ohma: I = U/R. Dopiero potem liczysz spadki na poszczególnych rezystorach.
Zapis U_AB oznacza napięcie punktu A względem punktu B, czyli różnicę potencjałów: U_AB = V(A) − V(B). Znak wyniku zależy od tego, który punkt przyjmiesz jako odniesienie i jaką drogą sumujesz spadki/wzrosty napięć. Na egzaminie pilnuj, aby obliczenia konsekwentnie odpowiadały temu zwrotowi.
Najszybciej: (1) policz prąd w oczku (U wypadkowe i R całkowite), (2) wybierz dowolną drogę od punktu B do A, (3) sumuj zmiany napięcia: na źródle zgodnie z polaryzacją masz wzrost/spadek, a na rezystorze masz spadek I·R zgodnie z kierunkiem prądu. Wynik jest ten sam niezależnie od obranej ścieżki, jeśli znaki są poprawne.
Można, ale łatwo o błąd znaków. Przyjęcie umownego kierunku prądu porządkuje rachunki: spadek na rezystorze liczysz jako I·R w kierunku prądu, a przejście przez źródło oceniasz po biegunowości. Jeśli przyjmiesz kierunek "w ciemno" i wyjdzie prąd ujemny, to oznacza, że rzeczywisty prąd płynie przeciwnie – a obliczenia nadal są poprawne, tylko trzeba konsekwentnie trzymać się znaków.
Drugie prawo Kirchhoffa działa na napięcia ze znakiem, czyli wzrosty i spadki zależne od kierunku obejścia oczka oraz polaryzacji elementów. Dodawanie samych wartości (bez znaków) ignoruje fakt, że jedno źródło może kompensować drugie, a na rezystorach zawsze pojawia się spadek zależny od prądu. To typowy "błąd arytmetyczny" w zadaniach z oczkami.
Ustaw multimetr na pomiar napięcia stałego (DCV) i dobierz zakres wyższy od spodziewanej wartości. Przyłóż czerwoną sondę do punktu A, czarną do punktu B. Odczyt dodatni odpowiada dodatniemu U_AB, a znak "−" na wyświetlaczu oznacza, że faktycznie V(A) < V(B). W praktyce pomiar pozwala też wykryć odwróconą polaryzację źródła lub złą wartość rezystora.
Najczęstsze pomyłki to: błędne odczytanie biegunowości źródła, pomieszanie znaków podczas obchodzenia oczka, nieuwzględnienie kierunku prądu przy liczeniu spadków I·R oraz liczenie U_AB jak "suma wszystkiego", zamiast jako różnica potencjałów między dwoma punktami po konkretnej ścieżce. Pomaga zapisanie krótkiej "legendy znaków" przed rachunkami.
Ćwicz schematy z jednym oczkiem i kilkoma źródłami: (1) zawsze zaznacz kierunek prądu, (2) licz U wypadkowe źródeł z polaryzacją, (3) sumuj rezystancje w szeregu, (4) licz spadki I·R i napięcia węzłowe. Dobre przygotowanie to też praktyka z multimetrem, bo na realnych układach od razu widać, czy znak i rząd wielkości wyniku są sensowne.
info

Statystycznie 47% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że w oczku szeregowym prąd jest jednakowy.Źródła 20 V i 10 V działają przeciwstawnie, więc napięcie wypadkowe wynosi 10 V.

Źródła:

  • Charles K. Alexander, Matthew N. O. Sadiku, "Fundamentals of Electric Circuits", rozdziały o prawach Kirchhoffa i obwodach DC (KCL/KVL), wydanie zależne od posiadanego podręcznika
  • All About Circuits, "Kirchhoff's Voltage Law (KVL)" oraz "Series Circuits" - https://www.allaboutcircuits.com/textbook/direct-current/chpt-6/kirchhoffs-voltage-law/ (dostęp 2026-04-01)
  • Khan Academy, "Kirchhoff's loop rule" (prawo oczkowe/KVL) - https://www.khanacademy.org/science/physics/circuits-topic/circuits-resistance/a/ee-kirchhoffs-loop-rule (dostęp 2026-04-01)

Materiały:

  • Podręcznik do elektrotechniki/elektroniki: prawa Kirchhoffa i obwody prądu stałego
  • Zadania rachunkowe z analizy obwodów rezystancyjnych (oczka, węzły)
  • Instrukcje i karty katalogowe dotyczące pomiaru napięcia multimetrem (zakres DCV, biegunowość)

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego