KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2011

PYTANIE NR 21.
W przedstawionym na rysunku układzie sterowania siłownikiem jednostronnego działania, tłoczysko siłownika powinno się wysuwać przy jednoczesnym naciśnięciu obu przycisków. Schemat należy uzupełnić o element
Ilustracja przedstawia schemat układu sterowania siłownikiem jednostronnego działania, który jest częścią egzaminu
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Warunek "wysuw przy jednoczesnym naciśnięciu obu przycisków" wymaga elementu realizującego logikę AND.
Stosuje się rozdzielacz 3/2 sterowany pneumatycznie z powrotem sprężyną, mający dwa wejścia sterujące. Dopiero obecność obu sygnałów sterujących powoduje podanie ciśnienia na siłownik i jego wysuw.

Pełne wyjaśnienie:

W układzie sterowania siłownikiem jednostronnego działania typowo steruje się tylko ruchem wysuwu, natomiast powrót następuje samoczynnie (sprężyną w siłowniku lub pod wpływem obciążenia). Jeśli w treści zadania podano, że tłoczysko ma się wysuwać wyłącznie przy jednoczesnym naciśnięciu dwóch przycisków, oznacza to konieczność spełnienia warunku logicznego typu AND.

W praktyce pneumatycznej warunek AND można uzyskać przez zastosowanie elementu, który:

  • posiada dwa wejścia sygnałów sterujących,
  • zadziała (przełączy się) dopiero wtedy, gdy oba sygnały są obecne,
  • po zaniku sygnałów wróci do stanu spoczynkowego (np. dzięki sprężynie powrotnej).

Dlatego właściwy jest zawór 3/2 sterowany pneumatycznie z powrotem sprężyną wyposażony w dwa wejścia sterujące (funkcja AND). Taki element powoduje, że naciśnięcie tylko jednego przycisku nie wystarcza do podania ciśnienia na komorę siłownika. Dopiero równoczesne (lub skutecznie nałożone w czasie) pojawienie się dwóch sygnałów sterujących otwiera drogę przepływu i uruchamia wysuw.

Typowe błędne wybory w tego rodzaju zadaniu to elementy, które realizują logikę OR (zadziałają po naciśnięciu dowolnego przycisku) albo zwykły rozdzielacz 3/2 bez wymogu podania dwóch sygnałów sterujących. Inne pomyłki wynikają z nieuwzględnienia, że siłownik jednostronnego działania nie potrzebuje rozbudowanego sterowania dla powrotu, więc kluczowy jest prawidłowy dobór elementu warunkującego sam wysuw.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Funkcja AND oznacza, że wyjściowy sygnał (np. podanie ciśnienia) pojawi się tylko wtedy, gdy jednocześnie obecne są dwa warunki na wejściach. W praktyce są to zwykle dwa sygnały sterujące z zaworów/przycisków. Bez obu sygnałów element nie przełącza się.
Układ jest tak zbudowany, aby pojedynczy przycisk nie uruchomił wysuwu. Sygnały z obu przycisków trafiają do elementu logicznego (AND), który dopiero przy dwóch sygnałach dopuszcza powietrze do siłownika. To rozwiązanie jest typowe dla sterowania dwuręcznego.
Siłownik jednostronnego działania ma zasilanie tylko jednej komory roboczej, więc do wysuwu potrzebuje podania ciśnienia, a do powrotu zwykle wykorzystuje sprężynę lub obciążenie. Zawór 3/2 zapewnia doprowadzenie powietrza oraz odpowietrzenie tej jednej komory.
Sprężyna powrotna przywraca zawór do stanu spoczynkowego po zaniku sterowania. Dzięki temu po puszczeniu przycisków układ wraca do pozycji wyjściowej, a komora siłownika może zostać odpowietrzona. To stabilizuje pracę i ułatwia przewidywalne zachowanie układu.
Nie, połączenie równoległe zwykle realizuje logikę OR: zadziała po naciśnięciu dowolnego przycisku. Aby wymusić jednoczesność, potrzebny jest element AND (np. zawór z dwoma wejściami sterującymi), który nie poda sygnału wyjściowego przy tylko jednym wejściu.
W schemacie zwróć uwagę na element, który ma dwa wejścia sterujące prowadzące do jednego zaworu sterowanego pneumatycznie. Cechą jest to, że sygnał wyjściowy pojawia się dopiero po doprowadzeniu sterowania z obu stron (dwa tory sterowania), a nie z jednego przycisku.
Najczęściej myli się połączenie szeregowe/równoległe sygnałów oraz wybiera element OR zamiast AND. Częsty jest też wybór zwykłego rozdzielacza 3/2 bez warunku dwóch sygnałów sterujących. Pomaga analiza: "czy po jednym przycisku układ ma prawo zadziałać?"
Stosuje się je, gdy uruchomienie ruchu roboczego może stwarzać ryzyko dla operatora, np. przy dociskach, zaciskach, prostych prasach pneumatycznych lub mechanizmach tnących. Wymóg jednoczesnego użycia dwóch rąk ogranicza możliwość trzymania dłoni w strefie zagrożenia.
Najprościej wykonać test funkcjonalny: nacisnąć jeden przycisk i obserwować, czy siłownik pozostaje w spoczynku, a następnie nacisnąć drugi bez zwalniania pierwszego. Jeśli wysuw występuje dopiero przy obu sygnałach i zanika po puszczeniu któregokolwiek, logika AND działa.
Ćwicz czytanie symboli (zasilanie, odpowietrzenie, sterowanie), rozpoznawanie 3/2 i 5/2 oraz prostych funkcji logicznych AND/OR. Rysuj krótkie schematy dla siłownika jednostronnego i dwustronnego, a potem sprawdzaj działanie krok po kroku: co jest zasilone i kiedy pojawia się sygnał.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 31% zdających egzamin. bardzo trudne

Według specjalistów z branży: "Dopiero obecność obu sygnałów sterujących powoduje podanie ciśnienia na siłownik i jego wysuw."

Źródła:

  • ISO 1219-1:2012, Fluid power systems and components — Graphical symbols and circuit diagrams — Part 1: Graphical symbols for conventional use and data-processing applications
  • ISO 1219-2:2012, Fluid power systems and components — Graphical symbols and circuit diagrams — Part 2: Circuit diagrams
  • PN-EN ISO 4414:2011, Układy pneumatyczne — Ogólne zasady i wymagania dotyczące bezpieczeństwa oraz ich elementy (tytuł normy i zakres tematyczny)

Materiały:

  • Tablice i normowe zasady oznaczeń symboli pneumatycznych (ISO 1219)
  • Podręczniki/zeszyty ćwiczeń z podstaw pneumatyki i elementów wykonawczych
  • Materiały dydaktyczne o funkcjach logicznych realizowanych zaworami (AND/OR) w pneumatyce

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego