W regulatorze mocy z triakiem (sterowanie fazowe) kluczowe jest to, kiedy w danym półokresie napięcia sieci triak zostanie wyzwolony. Po wyzwoleniu triak przewodzi do końca półokresu, więc przesuwając moment zapłonu "w prawo" zmniejszamy część sinusoidy dostarczaną do obciążenia, a tym samym moc.
W klasycznych układach zapłon jest realizowany przez obwód RC: kondensator ładuje się przez rezystor (często potencjometr), a gdy napięcie na kondensatorze osiągnie wartość progową wyzwalającą tor sterujący (np. diak lub bramkę triaka), następuje impuls zapłonu. Szybkość narastania napięcia na kondensatorze nie zależy od sumy ani różnicy R i C, tylko od dynamiki ładowania opisanej stałą czasową.
Stała czasowa τ obwodu RC wynosi τ = R·C. To ona determinuje, jak szybko kondensator "zbliża się" do wartości ustalonej, a więc po jakim czasie (w ramach półokresu) zostanie osiągnięty próg wyzwolenia. Zwiększenie R lub C powoduje wolniejsze ładowanie, czyli późniejszy zapłon triaka (większe opóźnienie). Zmniejszenie R lub C działa odwrotnie.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?
- "R - C": rezystancja i pojemność mają różne jednostki, więc ich odejmowanie nie opisuje sensownego parametru czasowego układu; nie daje wielkości determinującej czas ładowania.
- "R + C": analogicznie, suma wielkości o różnych jednostkach nie tworzy parametru sterującego dynamiką ładowania kondensatora; w obwodzie RC czas zależy od iloczynu, nie od sumy.
- "R / C": iloraz R i C nie daje typowej stałej czasowej ładowania (z punktu widzenia modeli elementarnych RC); nie odpowiada za opóźnienie osiągnięcia progu w takim regulatorze.
Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w pytaniu pojawia się "kąt zapłonu" i "regulator mocy na triaku", najczęściej chodzi o czas ładowania kondensatora w układzie wyzwalania. Wtedy pierwszym skojarzeniem powinna być stała czasowa R·C.
