KWALIFIKACJA MEP3 - WRZESIEŃ 2015

PYTANIE NR 4.
W przypadku niezborności zwykłej, nadwzrocznej, zgodnej z regułą, obraz punktu na siatkówce będzie rozmyty jak na rysunku oznaczonym literą
Ilustracja przedstawia cztery różne kształty oznaczone literami A, B, C i D.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W niezborności zwykłej nadwzrocznej oba ogniska liniowe (dla dwóch głównych południków) leżą za siatkówką, więc punkt nie odwzorowuje się jako punkt, tylko jako rozmyta plamka o kierunkowym charakterze. Określenie "zgodna z regułą" wskazuje typową zależność mocy w południkach, co odpowiada rysunkowi oznaczonemu jako B.

Pełne wyjaśnienie:

W niezborności zwykłej (astygmatyzmie regularnym) oko ma dwa główne południki o różnych mocach łamiących, dlatego promienie od punktu nie zbiegają się w jednym ognisku punktowym. Zamiast tego powstaje stożek Sturma z dwoma ogniskami liniowymi (dla dwóch prostopadłych kierunków) oraz obszarem pośrednim, w którym może wystąpić najbardziej "zbliżony do koła" przekrój wiązki.

W odmianie nadwzrocznej (przy braku kompensacji akomodacją w modelu) sytuacja jest charakterystyczna: oba ogniska liniowe znajdują się za siatkówką. Oznacza to, że siatkówka "przecina" wiązkę zanim ta zdąży się zogniskować w linie ogniskowe. Skutkiem jest rozmycie punktu, które nie jest symetryczne jak w czystej nadwzroczności, tylko ma kształt zależny od kierunku (wynikający z różnicy mocy w południkach).

Określenie "zgodna z regułą" (with-the-rule) opisuje typowy układ mocy w głównych południkach w porównaniu do wariantu "odwrotnego". W praktyce egzaminacyjnej ma to pomóc rozpoznać, który schemat rozmycia odpowiada danemu układowi południków i położeniu ognisk względem siatkówki.

  • B (poprawna) – przedstawia rozmycie odpowiadające astygmatyzmowi regularnemu nadwzrocznemu "zgodnemu z regułą", czyli zgodne z faktem, że oba ogniska liniowe leżą za siatkówką i rozmycie ma charakter kierunkowy.
  • A – odpowiada innemu położeniu ognisk (np. wariantom, w których co najmniej jedno ognisko leży przed siatkówką) albo innemu typowi zależności południków, więc nie pasuje do "nadwzrocznej" niezborności.
  • C – przedstawia rozmycie typowe dla odmiennego typu niezborności (np. mieszanej lub krótkowzrocznej) albo dla innej konfiguracji "z regułą/odwrotnie", dlatego nie spełnia warunku z treści.
  • D – nie odpowiada sytuacji, w której oba ogniska liniowe są za siatkówką i jednocześnie układ południków jest "zgodny z regułą".

Wskazówka do nauki: najpierw rozpoznaj, czy jest to astygmatyzm: regularny → dwa południki główne → dwa ogniska liniowe. Następnie ustal, czy jest nadwzroczny (ogniska za siatkówką), krótkowzroczny (ogniska przed siatkówką), czy mieszany (po obu stronach). Dopiero na końcu dopasuj wariant "zgodny z regułą" do właściwego rysunku.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Niezborność zwykła to astygmatyzm regularny, w którym oko ma dwa główne południki o różnych mocach. Skutkiem są dwa ogniska liniowe zamiast jednego ogniska punktowego, więc punkt na siatkówce daje rozmytą plamkę o kierunkowym charakterze.
W astygmatyzmie nadwzrocznym (w uproszczonym modelu bez kompensacji) oba ogniska liniowe leżą za siatkówką. Na schemacie oznacza to, że siatkówka znajduje się przed całym stożkiem Sturma, a obraz punktu jest rozmyty, zanim powstanie linia ogniskowa.
Bo różne południki oka załamują światło z inną mocą. Promienie od jednego punktu nie zbiegają się w jednym miejscu, tylko tworzą obszar ogniskowania (stożek Sturma). Siatkówka przecina ten obszar, dając plamkę/ellipsę zamiast ostrego punktu.
To opis typowego układu mocy w dwóch głównych południkach oka określany jako with-the-rule. W zadaniach egzaminacyjnych służy do odróżnienia go od wariantu "odwrotnego" i do dopasowania właściwego schematu rozmycia lub osi w zapisie refrakcji.
To miejsca, w których wiązka tworzy linię ogniskową dla każdego z dwóch prostopadłych głównych południków. Jeden południk ogniskuje wcześniej, drugi później (wzdłuż osi optycznej). Między nimi wiązka ma przekroje pośrednie, np. najbardziej zbliżony do koła.
Najczęściej myli się typ astygmatyzmu (nadwzroczny vs krótkowzroczny), pomija wpływ "zgodny z regułą", albo wybiera rysunek na podstawie skojarzenia zamiast sprawdzić położenie ognisk względem siatkówki. Pomaga schemat: gdzie są ogniska? dopiero potem dopasowanie rysunku.
Tak, częściowo może "przesunąć" ogniskowanie do przodu, ale zwykle nie wyrównuje różnicy mocy w dwóch południkach. Dlatego nawet przy akomodacji może pozostać kierunkowe rozmycie. W zadaniach szkolnych często przyjmuje się model uproszczony bez kompensacji.
Typ astygmatyzmu wskazuje, czy potrzebna jest korekcja sferyczna "plus" lub "minus" oraz cylinder o odpowiedniej mocy i osi. Optyk analizuje wynik refrakcji i dobiera soczewkę sferyczno-cylindryczną tak, aby oba główne południki ogniskowały na siatkówce.
Gdy zadanie dotyczy astygmatyzmu regularnego: schematów ognisk, rozmycia punktu, różnic między typami (nadwzroczny/krótkowzroczny/mieszany) lub interpretacji zapisu sfera/cylinder/oś. Stożek Sturma porządkuje te zależności i ułatwia wybór poprawnej odpowiedzi.
Sprawdź położenie ognisk względem siatkówki: w mieszanym jedno ognisko liniowe jest przed siatkówką, a drugie za nią. W nadwzrocznym oba są za siatkówką. To najprostsza reguła do wyboru właściwego schematu lub opisu rozmycia.
info

Statystycznie 67% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Eksperci podkreślają: "Określenie "zgodna z regułą" wskazuje typową zależność mocy w południkach, co odpowiada rysunkowi oznaczonemu jako B."

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z optyki geometrycznej oka (stożek Sturma, ogniska liniowe)
  • Skrypty/notesy z pracowni optycznej dotyczące astygmatyzmu regularnego i jego korekcji
  • Atlasy/schematy przedstawiające rozmycie punktu w zależności od rodzaju niezborności

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego