Grawitacyjne nawadnianie użytków rolnych z rzeki jest możliwe wtedy, gdy istnieje warunek hydrauliczny umożliwiający pobór wody i jej doprowadzenie do kanału/rowu nawadniającego bez użycia pomp. W praktyce oznacza to potrzebę piętrzenia, czyli podniesienia zwierciadła wody w korycie do poziomu zapewniającego samoczynny spływ do odbiornika.
Jaz ruchomy jest budowlą piętrzącą, w której elementy zamykające (np. zamknięcia) pozwalają regulować poziom wody i przepływ. Dzięki temu można utrzymać wymagane piętrzenie, a następnie zrealizować pobór (np. do kanału nawadniającego) w sposób grawitacyjny. To bezpośrednio odpowiada potrzebie nawadniania terenów sąsiadujących z korytem.
Pozostałe obiekty nie są typowo przeznaczone do tworzenia stałego piętrzenia dla poboru wody:
- Przepust drogowy służy głównie do przeprowadzenia wody (cieku, rowu) pod drogą lub nasypem. Jego zadaniem jest zachowanie ciągłości przepływu, a nie podnoszenie poziomu wody w rzece do celów nawadniania.
- Bystrotok kamienny jest rozwiązaniem stosowanym do stabilizacji i ochrony dna oraz rozpraszania energii wody na odcinkach o większych spadkach (ograniczanie erozji). Nie pełni funkcji budowli piętrzącej do poboru wody.
- Ostroga podprądowa to element regulacyjny w korycie, który oddziałuje na układ prędkości i kierunek przepływu, wspiera kształtowanie nurtu i ochronę brzegu. Nie jest przeznaczona do wytwarzania kontrolowanego piętrzenia umożliwiającego nawadnianie grawitacyjne.
Na egzaminie warto zapamiętać prostą zasadę: jeżeli w pytaniu pojawia się pobór wody i grawitacyjne doprowadzenie, szukaj budowli, która daje możliwość regulowanego piętrzenia. Taką budowlą jest jaz (w tym jaz ruchomy).
