KWALIFIKACJA MEP2 - CZERWIEC 2014

PYTANIE NR 7.
W skład układu odwracającego lornetki pryzmatycznej wchodzi pryzmat przedstawiony na rysunku oznaczonym literą
Ilustracja przedstawia cztery różne pryzmaty oznaczone literami A, B, C i D.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Układ odwracający w lornetce pryzmatycznej wykorzystuje pryzmaty, które przez odpowiednią liczbę odbić zmieniają orientację obrazu (odwrócenie i korekcja lewo‑prawo). Na dołączonym rysunku taką funkcję spełnia wariant oznaczony literą B, odpowiadający pryzmatowi z toru odwracającego.

Pełne wyjaśnienie:

W lornetkach pryzmatycznych obraz utworzony przez obiektyw jest z natury odwrócony. Aby uzyskać obraz prosty, stosuje się układ odwracający złożony z pryzmatów. Pryzmat w takim układzie nie jest dobrany przypadkowo: jego geometria wymusza określoną liczbę odbić (często realizowanych jako całkowite wewnętrzne odbicie), a to przekłada się na zmianę orientacji obrazu.

W zadaniu kluczowe jest rozpoznanie na rysunku tego elementu, który odpowiada pryzmatowi pracującemu w torze odwracającym. Wariant oznaczony literą B przedstawia pryzmat o takiej geometrii, która umożliwia odwrócenie obrazu w lornetce pryzmatycznej (czyli zapewnia właściwą orientację obrazu dla obserwatora).

Pozostałe warianty z rysunku nie spełniają tej roli w układzie odwracającym: mogą przedstawiać inne typy pryzmatów (np. do zmiany kierunku wiązki bez pełnego odwrócenia orientacji, elementy rozdzielające wiązkę albo pryzmaty o geometrii nieodpowiedniej do uzyskania wymaganej liczby odbić). Typowym błędem jest utożsamienie każdego pryzmatu ze "zmianą kierunku promienia" i pominięcie tego, że konkretna orientacja obrazu zależy od liczby i układu odbić w pryzmacie.

Na egzaminie warto pamiętać o strategii: najpierw ustal, jakiej transformacji obrazu wymaga zadanie (odwrócenie, zamiana lewo‑prawo), a dopiero potem dopasuj do niej pryzmat z rysunku. To ogranicza zgadywanie i zmniejsza ryzyko wyboru "najbardziej znajomego" kształtu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Układ odwracający to zespół elementów (najczęściej pryzmatów) w torze optycznym lornetki, który prostuje obraz widziany przez obserwatora. Realizuje to przez odpowiednią liczbę odbić wewnątrz pryzmatów, co zmienia orientację obrazu (odwrócenie i korekcja lewo‑prawo).
Obiektyw tworzy obraz rzeczywisty, który jest odwrócony względem obserwowanego obiektu. Bez dodatkowego układu odwracającego użytkownik widziałby obraz "do góry nogami". Pryzmaty (lub układ soczewek) korygują orientację, aby obraz był naturalny.
Odwrócenie wynika z liczby i ułożenia odbić promieni wewnątrz pryzmatu. Odbicia (często jako całkowite wewnętrzne odbicie) powodują zamianę kierunków w płaszczyznach obrazu. Kluczowa jest geometria pryzmatu i to, ile razy wiązka ulega odbiciu.
Najczęściej zwraca się uwagę na kształt bryły, ustawienie ścian roboczych oraz sugerowaną drogę promieni (jeśli jest pokazana). Pryzmat odwracający zwykle wymusza kilka odbić, więc ma charakterystyczną geometrię "złożonego" toru, a nie tylko pojedyncze załamanie.
Nie. Pryzmat może być użyty do różnych zadań: zmiany kierunku wiązki, skrócenia konstrukcji, rozdziału wiązki lub korekcji orientacji obrazu. W lornetce pryzmatycznej pryzmaty zwykle odpowiadają za prostowanie obrazu, ale forma i rola zależą od konkretnego układu.
Pryzmat "kierunkowy" często powoduje jedną zasadniczą zmianę kierunku (np. o 90°), natomiast pryzmat odwracający jest dobrany tak, by dać właściwą transformację obrazu, czyli wymaga określonej liczby odbić. Na schematach widać to po bardziej złożonej drodze promieni.
Częsty błąd to wybór "najbardziej znanego" kształtu pryzmatu bez powiązania go z funkcją odwracania obrazu. Inny błąd to traktowanie pryzmatu wyłącznie jako elementu załamującego, z pominięciem odbić i ich wpływu na orientację obrazu.
Gdy po naprawie obraz jest nienaturalnie odwrócony, pojawia się efekt lustrzany, rozjeżdża się zbieżność kanałów lub widać spadek jasności i kontrastu. Takie objawy mogą wynikać z błędnego osadzenia pryzmatu, zabrudzeń, rozosiowania lub uszkodzeń powierzchni.
Tak. Powłoki przeciwodblaskowe i odpowiednie wykończenie powierzchni roboczych ograniczają straty światła oraz refleksy pasożytnicze, co poprawia transmisję, kontrast i jasność obrazu. Same powłoki nie "odwracają" obrazu, ale wpływają na jakość obserwacji.
Pomaga praca na schematach toru optycznego: rysuj drogę promieni i licz odbicia, a następnie łącz to z oczekiwaną orientacją obrazu. Warto też porównywać typowe kształty pryzmatów i ćwiczyć na kilku przykładach, nie zapamiętując jednego rysunku.
info

Około 30% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Układ odwracający w lornetce pryzmatycznej wykorzystuje pryzmaty, które przez odpowiednią liczbę odbić zmieniają orientację obrazu (odwrócenie i korekcja lewo‑prawo)."

Źródła:

  • Eugene Hecht, "Optics" (5th Edition), rozdziały dotyczące pryzmatów i całkowitego wewnętrznego odbicia, Pearson (źródło książkowe – weryfikacja ogólnej zasady odwracania obrazu przez układy odbić)
  • Wikipedia: "Porro prism" (opis zastosowania w lornetkach pryzmatycznych) https://en.wikipedia.org/wiki/Porro_prism - accessed 2026-03-01
  • Edmund Optics, Knowledge Center: "Prisms" (podstawy działania pryzmatów, odbicia i zastosowania) https://www.edmundoptics.com/knowledge-center/application-notes/optics/prisms/ - accessed 2026-03-01

Materiały:

  • Podręcznik do optyki geometrycznej (rozdziały o pryzmatach i całkowitym wewnętrznym odbiciu)
  • Materiały dydaktyczne o budowie lornetek pryzmatycznych (schematy toru optycznego)
  • Katalogi/poradniki producentów elementów optycznych (opisy zastosowań pryzmatów)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego