Test 4-świateł (Wortha) jest badaniem sensorycznym widzenia obuocznego wykonywanym zwykle z filtrami czerwono‑zielonymi. Pacjent patrzy na układ czterech punktów świetlnych, a liczba i układ zgłaszanych świateł pozwala wnioskować o:
- fuzji (widzenie czterech świateł),
- supresji jednego oka (widzenie tylko świateł "jednego koloru"),
- diplopii (widzenie pięciu świateł) oraz o tym, czy dwojenie ma charakter skrzyżowany czy nieskrzyżowany.
Gdy pacjent podaje, że widzi trzy zielone lub dwa czerwone, jest to typowy opis sytuacji, w której w danej chwili dochodzi do supresji obrazu z jednego oka (w zależności od tego, które oko jest tłumione, pacjent zgłasza "zestaw" świateł odpowiadający jednemu filtrowi). Takie zachowanie częściej współwystępuje z zezem jawnym niż z czystą heteroforią, bo w zezie jawny konflikt sensoryczny bywa rozwiązywany tłumieniem.
Dodatkowo informacja, że światła są nieskrzyżowane, jest kluczowa do określenia kierunku odchylenia. W praktyce ortoptycznej opis "skrzyżowane/nieskrzyżowane" odnosi się do relacji położenia bodźców widzianych przez każde oko i pomaga różnicować odchylenie zbieżne od rozbieżnego w warunkach dwojenia. W ujęciu egzaminacyjnym wskazuje to na zez zbieżny.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?
- "…ukryty obu oczu" – heteroforia zwykle ujawnia się w testach z dysocjacją, a sam opis "2 czerwone lub 3 zielone" z nieskrzyżowaniem jest częściej interpretowany jako problem w warunkach zeza jawnego z mechanizmem supresji.
- "rozbieżny…" – stoi w sprzeczności z informacją o nieskrzyżowaniu, które w tym typie zadań kieruje interpretację w stronę odchylenia zbieżnego.
- "rozbieżny ukryty…" – łączy dwie cechy (rozbieżność i ukrytość), które nie pasują do podanego opisu wyniku w tym kluczu interpretacyjnym.
Wskazówka egzaminacyjna: najpierw oceń liczbę świateł (fuzja/supresja/diplopia), a dopiero potem wykorzystaj informację skrzyżowane vs nieskrzyżowane do określenia kierunku odchylenia.
