KWALIFIKACJA ELM1 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 8.
W układzie przedstawionym na rysunku należy zastosować przycisk S1 z zestykiem
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny, który jest prawdopodobnie częścią zadania egzaminacyjnego związanego z
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dobór zestyku przycisku S1 wynika z funkcji w schemacie: NO oznacza styk zwierny (normalnie otwarty), a bez samoczynnego powrotu – przycisk bistabilny, który pozostaje w położeniu po zadziałaniu. Pozostałe odpowiedzi zmieniają albo logikę styku (NC), albo mechanikę działania (samoczynny powrót).

Pełne wyjaśnienie:

W schematach sterowania automatyki przemysłowej opis "NO/NC" dotyczy stanu zestyku w położeniu spoczynkowym (bez naciśnięcia przycisku):

  • NO (normalnie otwarty, styk zwierny) – po naciśnięciu przycisku obwód zostaje zamknięty.
  • NC (normalnie zamknięty, styk rozwierny) – po naciśnięciu przycisku obwód zostaje przerwany.

Drugi człon odpowiedzi – "z samoczynnym powrotem" albo "bez samoczynnego powrotu" – opisuje mechanikę przycisku:

  • z samoczynnym powrotem (monostabilny) – po puszczeniu wraca do stanu spoczynkowego; typowe dla przycisków chwilowych (np. START).
  • bez samoczynnego powrotu (bistabilny) – pozostaje w położeniu po zadziałaniu, dopóki nie zostanie przełączony z powrotem; spotykany m.in. w przełączanych przyciskach funkcyjnych.

Odpowiedź "NO bez samoczynnego powrotu." jest poprawna wtedy, gdy schemat układu wymaga, aby S1 zamykał obwód i jednocześnie pozostawał w stanie zadziałania (czyli nie wracał sam po puszczeniu). Taki dobór wpływa na to, czy sygnał sterujący jest chwilowy czy podtrzymany mechanicznie.

Pozostałe warianty są niepoprawne, bo:

  • Wersje ze stykami NC odwracają logikę działania (zamiast podać sygnał – przerywają go), co w wielu układach zmienia funkcję elementu (np. START vs STOP).
  • Wersje "z samoczynnym powrotem" dają sygnał chwilowy – po zwolnieniu przycisku obwód wraca do stanu sprzed naciśnięcia, co nie spełnia wymogu podtrzymania mechanicznego.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze rozdziel analizę na dwa kroki – (1) jaki ma być stan styku w spoczynku (NO/NC), (2) czy sygnał ma być chwilowy czy zatrzaskowy (samoczynny powrót / brak powrotu). Dopiero potem wybierz odpowiedź.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zestyk NO (normalnie otwarty) to styk, który w spoczynku nie przewodzi. Po zadziałaniu elementu (np. naciśnięciu przycisku) styk się zamyka i umożliwia przepływ prądu w obwodzie sterowania.
Zestyk NC (normalnie zamknięty) przewodzi w spoczynku, a po zadziałaniu rozłącza obwód. Często stosuje się go w funkcjach przerywania sygnału, np. przycisk STOP, blokady bezpieczeństwa lub sygnalizacja przerwania obwodu.
Przycisk z samoczynnym powrotem jest monostabilny: działa tylko podczas nacisku i po puszczeniu wraca. Przycisk bez samoczynnego powrotu jest bistabilny: pozostaje w nowym położeniu po zadziałaniu, aż do ponownego przełączenia.
W obwodzie START sygnał ma zwykle uruchomić układ przez chwilowe zamknięcie obwodu sterowania. Styk NO po naciśnięciu podaje impuls sterujący (np. na cewkę stycznika), a dalsze podtrzymanie realizuje się innym elementem, np. stykiem pomocniczym.
Przycisk bistabilny (bez samoczynnego powrotu) stosuje się, gdy potrzebne jest mechaniczne podtrzymanie stanu, np. wybór trybu pracy, stałe załączenie funkcji pomocniczej lub sytuacje, w których sygnał nie może zniknąć po puszczeniu przycisku.
Trzeba przeanalizować funkcję S1 w logice układu: czy po naciśnięciu ma zamknąć tor sterowania (wtedy typowo NO), czy ma przerwać tor sterowania (wtedy typowo NC). Kluczowe jest, co dzieje się w stanie spoczynku i po zadziałaniu.
Nie. NO/NC opisuje konstrukcję i stan spoczynkowy zestyku, a nie sam sposób podłączenia. Możesz wybrać inny zacisk w bloku stykowym, ale wtedy fizycznie korzystasz z innego zestyku (NO albo NC), a nie "zmieniasz" typu tego samego styku.
Najczęstsze pomyłki to: mylenie NO z NC, nieuwzględnienie mechaniki przycisku (powrót/brak powrotu), zakładanie że "zawsze START=NO, STOP=NC" bez sprawdzenia schematu oraz ignorowanie podtrzymania realizowanego stykiem pomocniczym stycznika.
Zwykle nie. Przycisk bez samoczynnego powrotu jest bistabilny, więc po zadziałaniu utrzymuje stan, a sygnał w obwodzie trwa tak długo, jak długo przycisk pozostaje w położeniu zadziałania. Sygnał chwilowy jest typowy dla przycisków z powrotem.
Ćwicz na schematach: dla każdego elementu zaznacz (1) stan spoczynkowy zestyku, (2) stan po zadziałaniu, (3) jaki efekt ma powstać w obwodzie (załączenie/przerwanie). Pomaga też rysowanie prostych obwodów START/STOP i analiza, kiedy cewka dostaje zasilanie.
info

Statystycznie 41% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Dobór zestyku przycisku S1 wynika z funkcji w schemacie: NO oznacza styk zwierny (normalnie otwarty), a bez samoczynnego powrotu – przycisk bistabilny, który pozostaje w położeniu po zadziałaniu."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Przycisk" – opis działania przycisków monostabilnych i bistabilnych, https://pl.wikipedia.org/wiki/Przycisk (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (PL): "Styk (elektryka)" – pojęcia styku zwiernego i rozwiernego, https://pl.wikipedia.org/wiki/Styk_(elektryka) (dostęp: 2026-03-01)
  • Schneider Electric: Harmony XB5 – opis i dobór przycisków (monostabilne/bistabilne, NO/NC w blokach stykowych), https://www.se.com/pl/pl/product-range/620-harmony-xb5/ (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Noty katalogowe producentów aparatury sterowniczej (przyciski, zestyk pomocniczy, opis NO/NC)
  • Podręczniki do podstaw elektrotechniki i automatyki: obwody sterowania, logika przekaźnikowa
  • Zestawy ćwiczeń z czytania schematów sterowania (START/STOP, samopodtrzymanie, blokady)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego