KWALIFIKACJA ELM4 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 30.
W układzie przedstawionym na rysunku wciśnięcie przycisku S0 powoduje zapalenie się lampki sygnalizacyjnej H1, natomiast z chwilą puszczenia przycisku S0 lampka H1 gaśnie. Jedną z przyczyn wadliwego działania układu może być nieciągłość połączenia
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny związany z układem sterowania, który jest częścią egzaminu zawodowego dla
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Objaw "H1 świeci tylko podczas trzymania S0, a po puszczeniu gaśnie" wskazuje, że cewka K1 nie jest podtrzymywana po zwolnieniu START. W układzie samopodtrzymanie realizuje styk pomocniczy K1:13-14 równoległy do S0. Przerwa w połączeniu zasilającym zacisk 13 (L+/-K1.13) uniemożliwia podtrzymanie, więc stycznik odpadnie i H1 zgaśnie.

Pełne wyjaśnienie:

W typowym obwodzie START/STOP stycznik ma działać tak, aby po krótkim naciśnięciu przycisku START (S0) pozostał załączony aż do naciśnięcia STOP (S1) lub zaniku zasilania. Tę funkcję realizuje samopodtrzymanie: styk pomocniczy NO stycznika (K1:13-14) jest włączony równolegle do przycisku START.

Co dzieje się w poprawnym układzie?

  • Po wciśnięciu S0 prąd dopływa do cewki K1 (A1-A2), więc stycznik zadziała.
  • Po zadziałaniu K1 zamyka własny styk 13-14. Od tej chwili, nawet gdy S0 zostanie puszczony, cewka nadal ma zasilanie przez zamknięty styk 13-14 (podtrzymanie).
  • Równocześnie zamyka się styk K1:23-24 w obwodzie lampki H1, więc lampka świeci, gdy K1 jest załączony.

Dlaczego prawidłowa jest odpowiedź: L+/-K1.13?
Jeżeli występuje nieciągłość połączenia doprowadzającego zasilanie do zacisku 13, to styk 13-14 nie może przejąć zasilania cewki po puszczeniu S0. W efekcie: podczas trzymania S0 cewka jest zasilona (H1 świeci), ale po zwolnieniu S0 obwód cewki się rozłącza, stycznik odpada i H1 gaśnie. To dokładnie odpowiada opisanemu objawowi.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • -H1:X2/L- (przerwa w torze lampki/jej powrocie): wtedy lampka zwykle nie świeciłaby wcale, niezależnie od S0, ale nie tłumaczy to selektywnie braku podtrzymania stycznika.
  • -K1:A2/L- (przerwa w obwodzie cewki po stronie powrotu): cewka nie miałaby zamkniętego obwodu, więc stycznik nie zadziałałby prawidłowo; w praktyce objawem byłby brak załączenia (a nie działanie tylko "na przytrzymaniu").
  • L+/-K1:23 (przerwa zasilania styku lampki): wpłynęłoby to na świecenie H1, ale nie na samopodtrzymanie, bo podtrzymanie realizuje tor 13-14. Mogłoby więc wystąpić załączenie stycznika bez sygnalizacji, a nie opisany zanik po puszczeniu S0.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy układ działa tylko podczas trzymania START, najpierw sprawdź styk podtrzymania (NO równoległy do START) oraz jego okablowanie. To najczęstsza i najbardziej charakterystyczna przyczyna takiego objawu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Samopodtrzymanie to sposób utrzymania zasilania cewki stycznika po puszczeniu przycisku START. Realizuje je styk pomocniczy NO stycznika (np. 13-14) połączony równolegle do START, dzięki czemu po zadziałaniu stycznik "podtrzymuje się" sam.
Taki objaw zwykle oznacza brak podtrzymania cewki stycznika. START zasila cewkę tylko chwilowo (podczas przytrzymania), a po puszczeniu zasilanie powinien przejąć styk podtrzymania. Gdy ten tor jest przerwany, stycznik odpada i lampka gaśnie.
Styk K1:13-14 to styk pomocniczy NO używany do samopodtrzymania. Jest połączony równolegle do przycisku START, więc po załączeniu stycznika zamyka się i utrzymuje zasilanie cewki nawet wtedy, gdy START zostanie zwolniony.
A1 i A2 to zaciski cewki stycznika. Podanie napięcia sterowania na cewkę powoduje zadziałanie stycznika i przełączenie jego styków (np. zamknięcie 13-14 oraz 23-24). Przerwa w obwodzie A1-A2 uniemożliwia prawidłowe załączenie.
Styk podtrzymania jest włączony równolegle do przycisku START i znajduje się w torze zasilania cewki. Styk do lampki jest w torze sygnalizacji (szeregowo z H1). Na oznaczeniach często widać, że podtrzymanie to 13-14, a sygnalizacja np. 23-24.
Zwykle nie. Obwód lampki jest najczęściej niezależnym torem, sterowanym innym stykiem stycznika. Przerwa w lampce spowoduje brak świecenia, ale nie powinna wpływać na zasilanie cewki i samopodtrzymanie, o ile te tory są poprawnie rozdzielone.
Najprościej: krótko naciśnij START i puść. Jeśli stycznik pozostaje załączony, podtrzymanie działa. Jeśli odpada natychmiast po puszczeniu, sprawdź styk podtrzymania (czy się zamyka) oraz ciągłość przewodów do jego zacisków (np. doprowadzenie do 13).
Najczęstsze to: pomylenie zacisków styku pomocniczego, brak mostka równoległego do START, luźny zacisk śrubowy, uszkodzona żyła przewodu lub błędne wpięcie przewodu zasilającego styk 13-14. Objawem bywa właśnie działanie tylko "na przytrzymaniu".
Gdy przerwa dotyczy obwodu cewki (np. brak ciągłości do A2/L-), cewka nie ma zamkniętego obwodu, więc stycznik nie zadziała. Wtedy zwykle nie uzyskasz nawet chwilowego załączenia. To odróżnia usterki cewki od typowego braku samopodtrzymania.
Ćwicz analizę zależności: przycisk START, STOP, cewka, styk podtrzymania i styk wykonawczy (np. do lampki). Dobrą metodą jest rysowanie toru prądu "krok po kroku" dla dwóch stanów: START wciśnięty i START puszczony. To szybko ujawnia, co powinno podtrzymywać cewkę.
info

Około 43% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że objaw "H1 świeci tylko podczas trzymania S0, a po puszczeniu gaśnie" wskazuje, że cewka K1 nie jest podtrzymywana po zwolnieniu START.

Źródła:

  • IEC 60204-1:2016, Safety of machinery — Electrical equipment of machines (norma dotycząca m.in. obwodów sterowania i ich elementów)
  • IEC 60947-5-1:2016, Low-voltage switchgear and controlgear — Control circuit devices and switching elements (styczniki/przyciski i ich właściwości funkcjonalne)
  • IEC 81346-2:2019, Industrial systems, installations and equipment and industrial products — Structuring principles and reference designations (zasady oznaczeń i numeracji zacisków/styków, m.in. 13-14, 23-24)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z podstaw automatyki/elektrotechniki: układy sterowania START-STOP
  • Instrukcje/DTR typowych styczników: opis zacisków A1/A2, 13-14, 23-24
  • Zadania i arkusze egzaminacyjne z czytania schematów obwodów sterowania

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego