KWALIFIKACJA CHM5 - CZERWIEC 2010

PYTANIE NR 14.
W wyniku działalności górnictwa dochodzi często do całkowitego i nieodwracalnego zniszczenia powierzchni ziemi. Proces ten określa się jako
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
"Dewastacja" oznacza silne, często całkowite i zwykle nieodwracalne zniszczenie terenu lub jego wartości użytkowych. Taki skutek może wystąpić przy działalności górniczej (np. głębokie przekształcenie rzeźby terenu). Degradacja bywa łagodniejsza i nie zawsze jest nieodwracalna, a denudacja i defoliacja dotyczą innych zjawisk.

Pełne wyjaśnienie:

W opisie wskazano na całkowite i nieodwracalne zniszczenie powierzchni ziemi jako skutek działalności górniczej. Takie ujęcie odpowiada pojęciu dewastacji, czyli zniszczenia o dużej skali, prowadzącego do utraty wartości przyrodniczych lub użytkowych terenu (np. trwałe przekształcenie rzeźby, usunięcie/zasypanie warstw glebowych, powstanie wyrobisk lub zapadlisk).

Dlaczego nie "degradacja"? Termin degradacja jest szerszy i często oznacza pogorszenie stanu środowiska lub obniżenie jakości jego elementów. Może mieć różny stopień nasilenia i bywa odwracalna lub częściowo odwracalna dzięki działaniom naprawczym. W pytaniu zaakcentowano skutek skrajny ("całkowite i nieodwracalne"), co lepiej pasuje do "dewastacji".

Dlaczego nie "denudacja"? Denudacja to proces geomorfologiczny polegający na obniżaniu i wyrównywaniu powierzchni terenu wskutek działania czynników zewnętrznych (np. wietrzenia, spłukiwania, erozji). Nie jest to termin opisujący typowo bezpośrednie zniszczenie terenu przez działalność człowieka w sensie prawnym/ocenowym szkód, tylko naturalno-geomorfologiczny proces modelujący rzeźbę.

Dlaczego nie "defoliacja"? Defoliacja dotyczy roślin i oznacza utratę liści (np. wskutek chorób, zanieczyszczeń, żerowania szkodników). To pojęcie z zakresu biologii/fitopatologii i monitoringu stanu drzewostanów, a nie opisu zniszczenia powierzchni ziemi.

Wskazówka egzaminacyjna: zwracaj uwagę na słowa-klucze typu "całkowite", "nieodwracalne", "zniszczenie" (dewastacja) kontra "pogorszenie", "spadek jakości" (degradacja). To często decyduje o poprawnym wyborze.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Dewastacja to zniszczenie terenu o dużej skali, skutkujące utratą jego wartości przyrodniczych lub użytkowych, często w sposób trwały. W kontekście działalności człowieka odnosi się do bardzo silnych przekształceń (np. wyrobiska, hałdy, trwałe zniszczenie warstwy glebowej).
Dewastacja oznacza zwykle skrajne, głębokie i często nieodwracalne zniszczenie. Degradacja jest pojęciem szerszym: to pogorszenie stanu lub jakości, które może mieć różny stopień i bywa częściowo odwracalne. W testach kluczowe są słowa "całkowite" i "nieodwracalne".
Górnictwo może prowadzić do bardzo dużych przekształceń terenu (zmiana rzeźby, zapadliska, wyrobiska, zwałowiska), a więc do utraty funkcji gruntu. Gdy skutek jest trwały i obejmuje zniszczenie powierzchni ziemi, właściwym terminem bywa "dewastacja", a nie tylko ogólna "degradacja".
Denudacja to proces geomorfologiczny polegający na obniżaniu i wyrównywaniu powierzchni terenu przez czynniki zewnętrzne, takie jak wietrzenie, erozja czy spłukiwanie. Opisuje głównie naturalne modelowanie rzeźby, a nie bezpośrednie, techniczne zniszczenie terenu wynikające z eksploatacji górniczej.
Defoliacja oznacza utratę liści lub igieł przez rośliny (np. drzewa) i jest wskaźnikiem ich kondycji. Stosuje się ją w monitoringu roślinności, np. ocenie stanu drzewostanów. Nie dotyczy bezpośrednio zniszczenia powierzchni ziemi, dlatego nie jest właściwą odpowiedzią w pytaniu o skutki górnictwa.
Najbardziej naprowadzają określenia: "całkowite" oraz "nieodwracalne zniszczenie". W testach to sygnał, że chodzi o pojęcie opisujące skrajny poziom szkody. "Degradacja" częściej pasuje do ogólnego pogorszenia jakości, bez przesądzenia o pełnej nieodwracalności.
Tak, w wielu kontekstach degradacja może być częściowo odwracalna, jeżeli usunie się przyczynę i zastosuje działania naprawcze (np. rekultywację, remediację, ograniczenie emisji). Właśnie ta możliwość poprawy bywa różnicą w porównaniu do dewastacji, która sugeruje zniszczenie trudne do odtworzenia.
Rekultywację planuje się po silnych przekształceniach, np. na terenach pogórniczych, składowiskach czy zwałowiskach, gdy trzeba przywrócić gruntom funkcje użytkowe lub przyrodnicze. W praktyce obejmuje to m.in. ukształtowanie terenu, odtworzenie gleb oraz wprowadzenie roślinności dostosowanej do warunków.
Najczęstszy błąd to kierowanie się podobieństwem brzmienia i skojarzeniem z "niszczeniem powierzchni". Denudacja jest terminem geomorfologicznym (naturalne procesy), a dewastacja dotyczy zwykle intensywnego zniszczenia terenu, często antropogenicznego. Warto sprawdzać, czy opis mówi o działalności człowieka i nieodwracalności.
Najlepiej zrobić krótką tabelę porównawczą: co jest niszczone (teren, jakość, rzeźba, liście), jaki mechanizm (działalność człowieka vs proces naturalny) i odwracalność. Dodaj po jednym przykładzie: górnictwo–dewastacja, zanieczyszczenie–degradacja, erozja–denudacja, osłabienie drzew–defoliacja.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 59% zdających egzamin. średnie

Eksperci podkreślają: ""Dewastacja" oznacza silne, często całkowite i zwykle nieodwracalne zniszczenie terenu lub jego wartości użytkowych."

Źródła:

  • Encyklopedia PWN: hasło "dewastacja" (definicja) https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/dewastacja;3891632.html - dostęp 2026-02-28
  • Encyklopedia PWN: hasło "degradacja" (definicja) https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/degradacja;3891350.html - dostęp 2026-02-28
  • Encyklopedia PWN: hasło "denudacja" (definicja) https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/denudacja;3891858.html - dostęp 2026-02-28

Materiały:

  • Słowniki i encyklopedie terminów środowiskowych (hasła: dewastacja, degradacja, denudacja, defoliacja)
  • Podręczniki z podstaw ochrony środowiska i sozozologii (rozdziały o przekształceniach powierzchni ziemi)
  • Materiały dydaktyczne o skutkach górnictwa i rekultywacji terenów pogórniczych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego