KWALIFIKACJA ELM5 - STYCZEŃ 2020

PYTANIE NR 33.
W zwrotnicy głośnikowej trójdrożnej doszło do uszkodzenia (w jednym elemencie nastąpiła przerwa), w wyniku którego głośnik niskotonowy GN przestał odtwarzać dźwięk. Który element został uszkodzony?
Ilustracja przedstawia schemat zwrotnicy głośnikowej trójdrożnej, używanej w systemach audio do rozdzielania sygnału na
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Głośnik niskotonowy w zwrotnicy ma zwykle tor dolnoprzepustowy z cewką włączoną szeregowo. Przerwa w takim elemencie odcina sygnał do GN, więc przestaje on grać. Przerwa w kondensatorze lub w elemencie innej gałęzi nie musi całkowicie wyłączyć toru niskotonowego.

Pełne wyjaśnienie:

W zwrotnicy głośnikowej trójdrożnej sygnał z wejścia jest rozdzielany na trzy gałęzie: dla niskich, średnich i wysokich częstotliwości. Aby głośnik niskotonowy GN pracował tylko w paśmie niskim, stosuje się dla niego filtr dolnoprzepustowy.

W typowych zwrotnicach pasywnych podstawowym elementem filtru dolnoprzepustowego jest cewka (L), ponieważ jej reaktancja rośnie wraz z częstotliwością. Oznacza to, że cewka "stawia opór" składowym wysokoczęstotliwościowym, a składowe niskoczęstotliwościowe przepuszcza łatwiej. Z tego powodu cewka bywa włączona szeregowo w torze głośnika niskotonowego.

Jeżeli w jednym elemencie powstaje przerwa (brak ciągłości), to prąd sygnału audio nie może popłynąć dalej. Gdy przerwa dotyczy elementu szeregowego w gałęzi GN, głośnik zostaje praktycznie odłączony od wzmacniacza i przestaje odtwarzać dźwięk.

Dlatego poprawna jest odpowiedź: "L1", o ile na schemacie zwrotnicy L1 jest cewką pracującą w gałęzi niskotonowej (co jest typowym rozwiązaniem oznaczeniowym).

  • Odpowiedź "C2" i "C1": kondensatory są charakterystyczne dla filtrów górnoprzepustowych (np. dla wysokotonowego) lub jako elementy kształtujące w filtrach wyższych rzędów. Przerwa w kondensatorze nie zawsze odcina tor GN, bo często nie jest on elementem szeregowym w tej gałęzi.
  • Odpowiedź "L2": druga cewka w zwrotnicy może należeć do innej gałęzi (np. średniotonowej) albo pełnić inną funkcję (korekcja/filtr wyższego rzędu). Sama obecność "L" nie wystarcza — kluczowe jest, czy element jest w szeregu z GN.

Wskazówka egzaminacyjna: w zadaniach o przerwie zawsze prześledź na schemacie ciągłość toru od wejścia do głośnika. Przerwa w elemencie szeregowym zwykle "ucina" cały sygnał, a uszkodzenie elementu równoległego częściej zmienia charakterystykę filtru niż całkowicie wyłącza głośnik.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zwrotnica trójdrożna to układ pasywnych filtrów, który dzieli sygnał audio na trzy pasma: dla głośnika niskotonowego, średniotonowego i wysokotonowego. Najczęściej używa cewek i kondensatorów, aby każdy przetwornik dostawał "swoje" częstotliwości.
Przerwa (brak ciągłości) w elemencie włączonym szeregowo z głośnikiem zwykle odcina cały sygnał i głośnik przestaje grać. Przerwa w elemencie równoległym częściej zmienia charakterystykę filtru (brzmienie), ale nie zawsze całkowicie wyłącza przetwornik.
Cewka ma reaktancję rosnącą wraz z częstotliwością, więc tłumi składowe wysokie, a przepuszcza niskie. Dzięki temu pomaga zbudować filtr dolnoprzepustowy dla niskotonowego. W praktyce cewka w szeregu z GN to bardzo typowe rozwiązanie.
Najpewniej jest prześledzić połączenia od wejścia do zacisków danego głośnika. Gałąź niskotonowa zwykle zawiera cewkę w szeregu, a wysokotonowa często kondensator w szeregu. Kluczowe jest jednak położenie elementów względem konkretnego głośnika, nie samo oznaczenie L/C.
Nie zawsze. Kondensator bywa elementem szeregowym w filtrze górnoprzepustowym (często dla wysokotonowego), ale może też występować w filtrach wyższych rzędów w innych gałęziach, np. jako element korekcji lub część filtru pasmowego dla średniotonowego.
Najprościej użyć multimetru: pomiar ciągłości/rezystancji cewki (DCR) pokaże, czy uzwojenie nie jest przerwane. Dla kondensatora przydatny jest pomiar pojemności lub test ESR, ale "przerwa" może objawiać się jako bardzo duża rezystancja i brak reakcji w pomiarze pojemności.
Gdy uszkodzenie dotyczy elementu w torze głośnika niskotonowego, szczególnie włączonego szeregowo (np. cewki w filtrze dolnoprzepustowym) albo połączeń/lutów w tej gałęzi. Wtedy niskotonowy może zostać odłączony i całe pasmo basowe zanika.
Częste błędy to wybór "na skróty" po samym symbolu L lub C bez sprawdzenia, do którego głośnika prowadzi dana gałąź, oraz nieuwzględnienie różnicy między połączeniem szeregowym i równoległym. Pomaga nawyk rysowania "ścieżki sygnału" od wejścia do przetwornika.
To identyfikatory elementów: L oznacza cewkę (indukcyjność), a C kondensator (pojemność). Indeksy (1, 2 itd.) rozróżniają poszczególne sztuki na schemacie. O tym, jaką pełnią funkcję, decyduje ich włączenie w konkretnej gałęzi (np. niskotonowej).
Przećwicz czytanie schematów zwrotnic 2- i 3-drożnych: wskaż gałąź dla każdego głośnika i określ typ filtru (dolno-, górno-, pasmowy). Naucz się skutków awarii: przerwa w szeregu odłącza, zwarcie zmienia obciążenie i może uszkodzić wzmacniacz lub elementy zwrotnicy.
info

Statystycznie 43% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Głośnik niskotonowy w zwrotnicy ma zwykle tor dolnoprzepustowy z cewką włączoną szeregowo."

Materiały:

  • Podstawy elektroakustyki: filtry pasywne LC w zwrotnicach głośnikowych (materiały dydaktyczne szkoły/CKZ)
  • Notatki z elektroniki analogowej: filtry dolno- i górnoprzepustowe I/II rzędu
  • Instrukcje serwisowe/poradniki naprawy kolumn: diagnostyka zwrotnic i pomiary elementów L/C

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego