KWALIFIKACJA ELE2 - CZERWIEC 2014 (test 3)

PYTANIE NR 36.
Wartość średnia napięcia zmierzonego na wyjściu nieobciążonego prostownika jednopołówkowego, zasilanego napięciem sinusoidalnie zmiennym o wartości skutecznej 10 V, jest równa
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dla prostownika jednopołówkowego (idealnego) napięcie wyjściowe ma postać dodatnich połówek sinusoidy. Najpierw wyznacz amplitudę: Um=Urms·√2=10·1,414≈14,14 V. Wartość średnia tak wyprostowanej sinusoidy wynosi Uśr=Um/π≈14,14/3,1416≈4,50 V.

Pełne wyjaśnienie:

W prostowniku jednopołówkowym na wyjściu (bez obciążenia, przyjmując model idealny) pojawiają się tylko dodatnie połówki napięcia sinusoidalnego, a ujemne połówki są "ucięte" do zera. Pytanie dotyczy wartości średniej tego przebiegu, czyli składowej stałej napięcia wyprostowanego.

1) Z danych mamy wartość skuteczną napięcia zasilającego: Urms = 10 V.
2) Dla sinusoidy amplituda (wartość maksymalna) wynosi: Um = Urms·√2.
Um = 10·√2 ≈ 10·1,414 ≈ 14,14 V.

3) Dla wyprostowania jednopołówkowego wartość średnia napięcia na wyjściu (przy idealnym prostowaniu) wynosi:
Uśr = Um/π.
Uśr ≈ 14,14 / 3,1416 ≈ 4,50 V.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują?

  • "6,40 V" jest typową wartością kojarzoną z prostowaniem dwupołówkowym bez filtru (często przybliżaną jako ok. 0,9·Urms). Tu jednak jest jednopołówkowy, więc średnia jest wyraźnie mniejsza.
  • "7,07 V" to 10/√2 i może się kojarzyć z błędnym "odwróceniem" relacji amplituda–skuteczna albo z niepoprawnym utożsamieniem średniej z inną miarą przebiegu.
  • "10,00 V" to po prostu dana wartość skuteczna napięcia wejściowego. Wartość średnia po prostowaniu jednopołówkowym nie może być równa Urms sinusoidy, bo przez połowę okresu napięcie na wyjściu wynosi 0.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdź, czy pytanie dotyczy wartości średniej czy skutecznej oraz czy prostowanie jest jedno- czy dwupołówkowe. To najczęstsze źródło pomyłek.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Prostownik jednopołówkowy przepuszcza tylko jedną połówkę sinusoidy (zwykle dodatnią), a drugą blokuje. Na wyjściu otrzymujesz więc napięcie pulsujące: przez część okresu jest sinusoidalne, a przez część równe 0. To wpływa na małą wartość średnią.
Dla sinusoidy obowiązuje zależność Um = Urms·√2. Gdy Urms = 10 V, to Um ≈ 10·1,414 ≈ 14,14 V. Ten krok jest konieczny, bo wzory na wartość średnią po prostowaniu zwykle używają amplitudy Um.
Wartość średnia to średnia z przebiegu w jednym okresie. Po prostowaniu jednopołówkowym przez pół okresu napięcie jest "ucięte" do zera, a przez pół okresu ma kształt sinusoidy. Całkowanie takiego przebiegu prowadzi do wyniku Uśr = Um/π (dla modelu idealnego).
W typowych zadaniach szkolnych "nieobciążony" sugeruje, że analizujesz idealny przebieg napięcia bez spadków wynikających z przepływu prądu przez elementy i bez wpływu obciążenia na transformator/źródło. W realnym układzie obciążenie i spadek na diodzie mogą obniżyć wynik.
Tak. Jeśli uwzględnisz spadek na diodzie (np. rzędu ułamka wolta), to dodatnia połówka na wyjściu jest niższa, więc maleje też wartość średnia. W zadaniach egzaminacyjnych często zakłada się diodę idealną, jeśli nie podano inaczej.
10,00 V to wartość skuteczna napięcia wejściowego (sinusoidy). Po prostowaniu jednopołówkowym przebieg nie jest już sinusoidą i przez połowę czasu ma wartość 0 V, więc średnia (składowa stała) musi być znacznie mniejsza niż 10 V.
6,40 V bywa kojarzone z prostowaniem dwupołówkowym bez filtru, gdzie wartość średnia jest większa (często przybliżana jako ok. 0,9·Urms). To typowa pułapka: jeśli nie zauważysz słowa "jednopołówkowego", wybierzesz wynik dla innego układu.
Wartość skuteczna (Urms) dotyczy "równoważności energetycznej" względem DC i jest typowa dla napięć sieciowych. Wartość średnia (Uśr) to średnia arytmetyczna przebiegu w czasie i odpowiada składowej stałej. Słowa kluczowe to: "skuteczna" vs "średnia".
W instalacjach i urządzeniach towarzyszących (automatyka, sygnalizatory, detektory gazu, sterowniki) często występują zasilacze z prostownikami. Umiejętność oszacowania napięcia po prostowaniu pomaga w diagnozie zasilania, doborze elementów i ocenie pomiarów.
Najczęściej myli się: (1) wartość średnią z wartością skuteczną, (2) prostowanie jedno- i dwupołówkowe, (3) amplitudę z wartością skuteczną. Pomaga schemat: najpierw Urms→Um (·√2), potem dopiero wzór na Uśr właściwy dla typu prostownika.
info

Około 46% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że dla prostownika jednopołówkowego (idealnego) napięcie wyjściowe ma postać dodatnich połówek sinusoidy.

Źródła:

  • Wikipedia: Half-wave rectification (wzór na wartość średnią przebiegu wyprostowanego), https://en.wikipedia.org/wiki/Rectifier#Half-wave_rectification - accessed 2026-02-27
  • Wikipedia: Root mean square (zależność amplituda–wartość skuteczna dla sinusoidy), https://en.wikipedia.org/wiki/Root_mean_square - accessed 2026-02-27
  • All About Circuits: Half-Wave Rectifier (opis przebiegu i wartości średniej), https://www.allaboutcircuits.com/textbook/semiconductors/chpt-3/half-wave-rectifier/ - accessed 2026-02-27

Materiały:

  • Podręcznik do elektrotechniki: przebiegi sinusoidalne, wartości: średnia i skuteczna
  • Materiały dydaktyczne o prostownikach: jednopołówkowy vs dwupołówkowy, przebiegi napięć i prądów
  • Zadania rachunkowe z podstaw elektroniki: przeliczenia Urms↔Um oraz obliczanie Uśr dla przebiegów okresowych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego