KWALIFIKACJA GIW6 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 14.
Widoczne na mapie osady karbonu sfałdowane zostały
Ilustracja przedstawia mapę geologiczną, która jest częścią egzaminu zawodowego dla technika geologa w kwalifikacji R25.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Aby określić wiek fałdowania, porównuje się wiek najmłodszych zdeformowanych skał z wiekiem skał/depozytów, które nie są sfałdowane lub je przykrywają. Jeśli na mapie osady karbonu są sfałdowane, to deformacja musiała zajść po ich sedymentacji, a przed osadzeniem młodszych, nie zdeformowanych utworów.

Pełne wyjaśnienie:

Wiek fałdowania (deformacji tektonicznej) nie jest tożsamy z wiekiem powstania skał. Osady mogą powstać w jednym okresie (np. karbon), a zostać zdeformowane dużo później. Dlatego w geologii stosuje się proste rozumowanie oparte o relacje czasowe widoczne na mapie: deformacja musiała nastąpić po utworzeniu (sedymentacji) najmłodszych skał, które są zdeformowane.

Jeżeli na mapie rozpoznano, że osady karbonu są sfałdowane, to samo to stwierdzenie wyklucza odpowiedzi mówiące o czasie przed karbonem (np. "przed sylurem", "przed dewonem"), bo nie da się sfałdować utworów, które jeszcze nie powstały. Takie odpowiedzi wynikają zwykle z pomylenia wieku skał z wiekiem zdarzenia tektonicznego lub z błędnego odtworzenia kolejności okresów.

Różnica między odpowiedziami "po permie" i "po jurze" w typowym zadaniu z mapą wynika z dodatkowej informacji kartograficznej: czy na obszarze występują młodsze utwory (np. permskie lub jurajskie) i czy są one również zdeformowane. Jeśli młodsze utwory leżą poziomo, nie są sfałdowane i przykrywają zdeformowany karbon, to fałdowanie musiało zajść przed ich sedymentacją. Wskazana odpowiedź "po permie" oznaczałaby, że deformacja jest młodsza niż perm i starsza niż jeszcze młodsze, nieobjęte fałdowaniem jednostki (co powinno być możliwe do odczytania z mapy).

Odpowiedź "po jurze" byłaby poprawna tylko wtedy, gdy mapa jednoznacznie pokazywałaby, że również utwory jurajskie są zdeformowane lub że deformacja przecina/obejmuje jednostki jurajskie. Jeśli takiej przesłanki brak, wybór "po jurze" jest najczęściej efektem zgadywania lub nadawania deformacjom "zbyt młodego" wieku bez analizy relacji stratygraficznych.

Na egzaminie warto stosować schemat: (1) znajdź najmłodsze sfałdowane skały, (2) sprawdź, co je przykrywa i czy jest zdeformowane, (3) zawęź czas deformacji do przedziału między tymi zdarzeniami.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza to, że warstwy powstałe w karbonie zostały później zdeformowane tektonicznie i mają kształt fałdów (np. antyklin i synklin). To informacja o zdarzeniu wtórnym względem sedymentacji, więc jego wiek ustala się przez relacje z młodszymi i starszymi jednostkami na mapie.
Najczęściej po powtarzaniu się tych samych jednostek stratygraficznych, zmianach biegu i upadu warstw oraz charakterystycznym układzie granic litostratygraficznych. Pomocne są też symbole strukturalne (kierunek i kąt upadu), jeśli są naniesione w legendzie mapy.
Stosuje się datowanie względne: fałdowanie jest młodsze niż najmłodsze skały, które są zdeformowane, oraz starsze niż skały, które je przykrywają bez deformacji lub je "uszczelniają" (np. leżą poziomo). Kluczowe są kontakty i niezgodności.
Skały mogą powstać w jednym czasie (np. w karbonie), a deformacja może zajść dużo później (np. w wyniku orogenezy). Wiek skał mówi o sedymentacji lub krystalizacji, a wiek deformacji o naprężeniach i ruchach tektonicznych. To dwa różne zdarzenia w historii geologicznej.
Nie. Deformacja zawsze dotyczy istniejącego już ośrodka skalnego. Dlatego odpowiedzi typu "przed sylurem" lub "przed dewonem" nie mogą opisywać fałdowania osadów karbonu, bo karbon jest młodszy niż te okresy. To typowa pułapka na pomylenie osi czasu.
Często mylone są sąsiednie okresy paleozoiku (sylur–dewon–karbon–perm), bo brzmią podobnie i występują blisko siebie w czasie. Pomaga nauczenie się kolejności jako ciągu oraz kojarzenie z "grupami" (paleozoik, mezozoik), zamiast zapamiętywania wyrywkowego.
Gdy mapa jednoznacznie wskazuje, że deformacja obejmuje również utwory jurajskie (np. jurajskie warstwy są pofałdowane tak samo jak karbon) albo że struktury tektoniczne przecinają jednostki jurajskie. Bez takiej przesłanki "po jurze" jest nieuzasadnione.
Niezgodność pokazuje przerwę i/lub deformację przed osadzeniem młodszych warstw. Jeśli młodsze utwory leżą na zdeformowanym podłożu pod innym kątem i same nie są zdeformowane, to deformacja musiała zajść przed ich sedymentacją. To bardzo silna wskazówka na mapie.
Kluczowe są: oznaczenia jednostek stratygraficznych (wiek), symbole struktur (fałdy, uskoki), znaki upadu i biegu warstw oraz informacje o typach kontaktów (zgodny, niezgodny, tektoniczny). Bez legendy łatwo pomylić wiek jednostek i błędnie wydatować zdarzenie.
Ćwicz krótką procedurę: (1) odczytaj wiek zdeformowanych skał, (2) znajdź najmłodsze zdeformowane, (3) sprawdź, co je przykrywa i czy też jest zdeformowane, (4) wyznacz przedział czasu deformacji. Równolegle utrwal kolejność okresów na tablicy stratygraficznej.
info

Statystycznie 67% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że aby określić wiek fałdowania, porównuje się wiek najmłodszych zdeformowanych skał z wiekiem skał/depozytów, które nie są sfałdowane lub je przykrywają.

Materiały:

  • podręcznik do geologii historycznej i stratygrafii (skala czasu geologicznego)
  • atlas/podręcznik do czytania map geologicznych
  • materiały ćwiczeniowe z interpretacji struktur tektonicznych (fałdy, uskoki)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego