KWALIFIKACJA ROL2 - STYCZEŃ 2022

PYTANIE NR 34.
Które wiertło należy zastosować do wykonania otworów w elementach stalowych?
Ilustracja przedstawia cztery rysunki techniczne końcówek wierteł krętych, oznaczone wielkimi literami A, B, C i D.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Do wiercenia w stali typowo stosuje się wiertło kręte o kącie wierzchołkowym około 118°.
Taka geometria zapewnia poprawne skrawanie i trwałość ostrza w stalach ogólnego przeznaczenia. Zbyt mały kąt (np. 60°) jest "za ostry", a inne kąty są częściej dobierane do innych materiałów lub warunków.

Pełne wyjaśnienie:

Wiercenie w elementach stalowych wymaga doboru wiertła, które będzie miało geometrię zapewniającą stabilne skrawanie, prawidłowe formowanie wióra i odpowiednią wytrzymałość ostrza. Jednym z kluczowych parametrów geometrii wiertła krętego jest kąt wierzchołkowy (kąt na czubku wiertła).

Odpowiedź "D" jest poprawna, ponieważ odpowiada wiertłu o kącie wierzchołkowym 118°, który jest powszechnie uznawany za standardowy kąt dla wierteł ogólnego przeznaczenia stosowanych m.in. do stali. Taki kąt stanowi kompromis między "ostrością" (zdolnością do zagłębiania się w materiał) a wytrzymałością krawędzi skrawających.

Dlaczego pozostałe kąty są gorszym wyborem w typowym wierceniu stali:

  • "60°" daje bardzo ostry czubek. W praktyce może prowadzić do szybszego zużycia lub wykruszeń krawędzi w twardszych materiałach oraz problemów ze stabilnością wiercenia. Taki kąt bywa kojarzony raczej z innymi zastosowaniami niż standardowe wiercenie w stali konstrukcyjnej.
  • "90°" to kąt pośredni, ale nie jest typowym "uniwersalnym" standardem dla wierteł do stali. W zależności od technologii i materiału może wymagać bardziej specyficznych warunków pracy.
  • "140°" oznacza bardziej "tępy" czubek. Taka geometria bywa stosowana w szczególnych przypadkach (np. wybrane stale, inne strategie wiercenia, wiertła specjalne), ale nie jest najczęściej wskazywana jako podstawowy wybór do zwykłych otworów w elementach stalowych w warunkach warsztatowych.

W praktyce, oprócz kąta wierzchołkowego, ważne są także: materiał wiertła (np. stal szybkotnąca), stan ostrzenia, chłodzenie/smarowanie oraz poprawny dobór obrotów i posuwu. Na egzaminie jednak rozpoznanie właściwego kąta do stali jest kluczową kompetencją.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Kąt wierzchołkowy to kąt na czubku wiertła krętego, wyznaczony przez zbieganie się powierzchni skrawających. Wpływa na "ostrość" czubka, sposób formowania wióra, siły skrawania i trwałość ostrza. Dobiera się go do materiału i warunków wiercenia.
Kąt 118° jest traktowany jako geometria ogólnego przeznaczenia do wielu stali. Zapewnia kompromis między łatwością zagłębiania się w materiał a wytrzymałością krawędzi skrawających. W praktyce zmniejsza ryzyko "ciągnięcia" wiertła i zbyt szybkiego stępienia przy typowych pracach warsztatowych.
Zbyt mały kąt wierzchołkowy oznacza bardzo ostry czubek, który w stali może szybciej się wykruszać lub tępić, a także zwiększać problemy z prowadzeniem wiertła. W efekcie rośnie ryzyko przegrzania, pogorszenia jakości otworu i skrócenia trwałości narzędzia.
Większy kąt wierzchołkowy (bardziej "tępy" czubek) spotyka się w wiertłach specjalnych, dobieranych do konkretnych stali, strategii wiercenia lub przy wymaganiach dotyczących stabilności i trwałości ostrza. W praktyce wymaga to też poprawnego doboru parametrów i często lepszego chłodzenia.
Na rysunku kąt wierzchołkowy jest zazwyczaj zaznaczony łukiem przy czubku wiertła i opisany wartością w stopniach. Patrzysz na zarys części roboczej: im bardziej "spiczasty" czubek, tym mniejszy kąt; im bardziej "płaski/tępy", tym większy kąt.
Nie. Kąt wierzchołkowy jest ważny, ale liczy się też materiał wiertła, średnica, stan ostrzenia, typ stali, sztywność mocowania oraz chłodzenie. Na egzaminach często upraszcza się dobór do jednego parametru (np. kąta), ale w praktyce zawsze ocenia się cały zestaw warunków.
Częste błędy to wybór wiertła "najostrzejszego" zamiast właściwego do materiału, ignorowanie chłodzenia, wiercenie zbyt dużymi obrotami oraz używanie stępionego wiertła. Skutkiem bywają przypalenia, zła średnica otworu, zadziory i pękanie narzędzia.
W wielu przypadkach tak, ale przy cienkich materiałach znaczenie ma też sposób podparcia, punktowanie/nawiercanie oraz ograniczenie zadziorów. W praktyce do cienkiej blachy dobiera się rozwiązania minimalizujące "wciąganie" i deformacje, a nie tylko sam kąt wierzchołkowy.
Chłodzenie (np. emulsją) ogranicza przegrzewanie, poprawia odprowadzanie wiórów i zwiększa trwałość ostrza. Bez chłodzenia w stalach łatwo o utratę twardości krawędzi skrawających, co prowadzi do szybkiego stępienia, gorszej jakości otworu i większych sił wiercenia.
Ucz się podstawowych zależności: który kąt wierzchołkowy jest standardem dla stali, jakie są typowe skutki złego doboru geometrii oraz jak rozpoznawać oznaczenia na rysunkach. Pomaga też przećwiczenie zadań z ilustracjami oraz powtórka pojęć: kąt, wiór, posuw, obroty.
info

Statystycznie 62% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że do wiercenia w stali typowo stosuje się wiertło kręte o kącie wierzchołkowym około 118°.Taka geometria zapewnia poprawne skrawanie i trwałość ostrza w stalach ogólnego przeznaczenia.

Źródła:

  • Wikipedia: Drill bit – sekcja "Point angle", https://en.wikipedia.org/wiki/Drill_bit#Point_angle (dostęp: 01.04.2026)
  • Engineering ToolBox: Drilling – Drill Point Angle, https://www.engineeringtoolbox.com/drill-point-angle-d_1813.html (dostęp: 01.04.2026)

Materiały:

  • Podręczniki i poradniki do obróbki skrawaniem (dział: wiercenie i geometria wierteł)
  • Instrukcje producentów wierteł dotyczące doboru kąta wierzchołkowego do materiału
  • Materiały szkolne z technologii mechanicznej dla kształcenia zawodowego (wiercenie, narzędzia skrawające)

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego