Poziomy profilaktyki różnią się przede wszystkim celem działania i momentem, w którym jest ono podejmowane.
- Profilaktyka pierwotna – ma zapobiec powstaniu choroby (np. edukacja zdrowotna, instruktaż higieny, eliminacja czynników ryzyka).
- Profilaktyka wtórna – polega na wczesnym wykrywaniu choroby i szybkim wdrożeniu postępowania, aby ograniczyć jej rozwój (np. badania kontrolne, diagnostyka w kierunku wczesnych zmian).
- Profilaktyka tertiarna (trzeciorzędowa) – dotyczy osób, u których choroba już wystąpiła i była leczona; jej celem jest ograniczenie następstw, zapobieganie powikłaniom, nawrotom oraz przywracanie sprawności i funkcji.
Dlatego wykonywanie RTG zębów dla wczesnego wykrycia próchnicy jest przykładem profilaktyki wtórnej: służy rozpoznaniu zmian na możliwie wczesnym etapie, zanim doprowadzą do dużych ubytków i powikłań. Z tego powodu nie zalicza się go do profilaktyki tertiarnej.
Pozostałe odpowiedzi odnoszą się do działań typowych dla profilaktyki tertiarnej albo działań podtrzymujących po leczeniu:
- Rehabilitacja po ekstrakcji zęba – to postępowanie po zabiegu, ukierunkowane na odzyskanie funkcji i ograniczenie następstw (np. sprawność żucia, adaptacja do uzupełnienia protetycznego), czyli cel tertiarny.
- Edukacja pacjenta dotycząca prawidłowej higieny jamy ustnej – najczęściej kojarzy się z profilaktyką pierwotną, ale w praktyce klinicznej może być też elementem działań podtrzymujących u pacjentów leczonych (zapobieganie nawrotom). W ujęciu egzaminacyjnym jest to nadal działanie profilaktyczne, a nie diagnostyka wczesnego wykrywania.
- Wdrażanie programu profilaktycznego dla pacjenta po leczeniu periodontologicznym – jednoznacznie wskazuje na etap po leczeniu i zapobieganie nawrotom choroby przyzębia (wizyty podtrzymujące, kontrola płytki, motywacja), co odpowiada profilaktyce tertiarnej.
Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w odpowiedzi pojawia się "wczesne wykrycie" lub "screening", myśl o profilaktyce wtórnej. Jeśli pojawia się "po leczeniu", "rehabilitacja", "zapobieganie powikłaniom/nawrotom" – to typowe dla profilaktyki tertiarnej.
