W pomiarach kierunków/katów teodolitem (lub tachimetrem) często wykonuje się obserwacje w I i II położeniu lunety (oznaczane np. KP i KL). Taki sposób pracy pozwala kontrolować obserwację i ograniczać wpływ części błędów instrumentalnych. Dla odczytów tego samego kierunku na kole poziomym obowiązuje praktyczny warunek kontrolny: KP + KL = 400g (pełny kąt w gradach).
Krok 1: sprawdzenie sumy odczytów
KP + KL = 299,8850g + 100,1130g = 399,9980g.
Krok 2: wyznaczenie odchyłki od warunku 400g
Odchyłka = (KP + KL) − 400g = 399,9980g − 400,0000g = −0,0020g. Znak "minus" oznacza, że suma odczytów jest nieco mniejsza niż 400g.
Krok 3: obliczenie mo
Wartość mo wyznacza się jako połowę odchyłki: mo = (KP + KL − 400g) / 2 = (−0,0020g) / 2 = −0,0010g.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?
- −0,0020g – to pełna odchyłka od 400g, bez podziału przez 2; częsty błąd rachunkowy.
- +0,0010g – poprawna wartość bezwzględna, ale ze złym znakiem; znak trzeba wywnioskować z tego, czy suma jest mniejsza czy większa od 400g.
- +0,0020g – jednocześnie błąd znaku i brak podziału przez 2.
W zadaniach egzaminacyjnych kluczowe jest, by zawsze: (1) zsumować KP i KL, (2) porównać z 400g, (3) dopiero potem podzielić odchyłkę przez 2 i zachować właściwy znak.
