KWALIFIKACJA ROL2 - PAŹDZIERNIK 2016 (test 2)

PYTANIE NR 27.
Wykonano pomiary średnic czterech opraw łożyska i uzyskano następujące wyniki:

Które z opraw nadają się do dalszej eksploatacji bez regeneracji?

Ilustracja przedstawia tabelę z wynikami pomiarów średnic czterech opraw łożyska oraz tabelę z dopuszczalnymi wymiarami i
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Do dalszej eksploatacji bez regeneracji nadają się te oprawy, których zmierzona średnica mieści się w dopuszczalnym zakresie dla danego pasowania/zużycia.
Oprawy z przekroczoną tolerancją powodują luz łożyska, niewspółosiowość i przyspieszone uszkodzenia, więc wymagają regeneracji lub wymiany.

Pełne wyjaśnienie:

Ocena, czy oprawa łożyska nadaje się do dalszej eksploatacji, polega na porównaniu zmierzonej średnicy gniazda/oprawy z wartością nominalną oraz dopuszczalnymi odchyłkami (tolerancją) przewidzianymi dla danego rozwiązania konstrukcyjnego i warunków pracy.

W praktyce warsztatowej w maszynach rolniczych zbyt duża średnica gniazda (rozbicie oprawy) skutkuje tym, że zewnętrzny pierścień łożyska nie jest prawidłowo osadzony. Pojawia się:

  • luz i mikroruchy pierścienia w oprawie,
  • przegrzewanie oraz przyspieszone zużycie,
  • niewspółosiowość i pogorszenie warunków smarowania,
  • ryzyko uszkodzenia oprawy i samego łożyska.

Z kolei średnica mieszcząca się w dopuszczalnym zakresie oznacza, że oprawa zachowuje wymagane pasowanie i może być użytkowana bez regeneracji (przy założeniu, że nie występują inne wady, np. pęknięcia czy owalizacja przekraczająca limit).

Dlatego poprawna odpowiedź wskazuje te oprawy, których wyniki pomiarów (podane w zadaniu/na ilustracji) nie przekraczają kryterium zużycia. Pozostałe zestawy odpowiedzi są nieprawidłowe, ponieważ zawierają co najmniej jedną oprawę z wynikiem kwalifikującym do regeneracji (np. ze względu na przekroczenie dopuszczalnej średnicy lub wyjście poza tolerancję pasowania).

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze najpierw ustal, jakie jest kryterium (nominał i tolerancja), a dopiero potem zaznacz elementy spełniające warunek. Nie kieruj się intuicją, że "mniejsza/większa średnica jest lepsza" – liczy się zgodność z dopuszczalnym zakresem dla danej oprawy i łożyska.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oprawa łożyska to element, w którym osadza się (zwykle zewnętrzny) pierścień łożyska. Utrzymuje łożysko we właściwym położeniu i przenosi obciążenia na korpus maszyny. Jej wymiar i stan powierzchni wpływają na pasowanie, luz oraz trwałość łożyska.
Zużycie (zbyt duża średnica gniazda) powoduje luz i mikroruchy pierścienia łożyska w oprawie. Skutkiem bywa przegrzewanie, hałas, przyspieszone zużycie bieżni i uszkodzenia oprawy. W maszynach rolniczych może to prowadzić do awarii w trakcie pracy polowej.
Należy znać średnicę nominalną oraz dopuszczalny zakres (wartości graniczne) dla danego pasowania lub kryterium zużycia. Następnie sprawdza się, czy każdy zmierzony wynik mieści się między dolną i górną granicą. Wynik poza zakresem oznacza konieczność regeneracji lub wymiany.
Bo nieprawidłowe pasowanie osłabia osadzenie łożyska: pierścień może się obracać lub "pracować" w gnieździe. To zwiększa tarcie, temperaturę i ryzyko zatarcia, a także niszczy gniazdo jeszcze szybciej. Naprawa przywraca warunki pracy zgodne z wymaganiami.
W praktyce używa się m.in. średnicówki czujnikowej, mikrometru wewnętrznego, czujnika zegarowego z przystawką lub sprawdzianów, zależnie od wymaganej dokładności. Kluczowe jest też właściwe ustawienie narzędzia i pomiar w kilku przekrojach, by wykryć owalizację.
Regenerację rozważa się, gdy oprawa jest kosztowna lub trudno dostępna, a uszkodzenie dotyczy głównie wymiaru gniazda. Typowe metody to tulejowanie, napawanie i obróbka do wymiaru, albo zastosowanie wkładki. Wymiana bywa lepsza przy pęknięciach i dużej deformacji.
Częste błędy to pomylenie kryterium (np. tolerancji wałka z tolerancją otworu), nieuwzględnienie granic dopuszczalnych oraz wybór "na oko" elementów najbliższych średniej. Zdarza się też ignorowanie tego, że jeden wynik poza zakresem dyskwalifikuje oprawę do pracy bez regeneracji.
Nie zawsze. Średnica jest kluczowa, ale liczy się też kształt (owalizacja, stożkowatość), stan powierzchni, ewentualne pęknięcia i współosiowość. W zadaniach egzaminacyjnych zwykle ocenia się wskazany parametr (np. średnicę), ale w praktyce serwisowej sprawdza się kilka cech jednocześnie.
Typowe objawy to wzrost hałasu, drgania, wyczuwalny luz, podwyższona temperatura węzła łożyskowego oraz wycieki smaru. Czasem pojawia się też charakterystyczne "piszczenie" lub metaliczne stuki. Takie symptomy wymagają kontroli łożyska i gniazda/oprawy.
Warto przećwiczyć: odczyt wyników pomiarów, porównywanie z tolerancją (wartości graniczne), rozumienie pojęć pasowanie i luz, oraz skutki eksploatacyjne błędnego osadzenia łożyska. Pomagają tablice tolerancji, zadania rachunkowo-porównawcze i przykłady z napraw maszyn rolniczych.
info

Statystycznie 32% uczniów zna prawidłową odpowiedź. bardzo trudne

Źródła:

  • ISO 286-1:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits
  • ISO 286-2:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance classes and limit deviations for holes and shafts
  • SKF Rolling Bearings Catalogue, rozdziały dotyczące pasowań i tolerancji gniazd/opraw łożysk (bearing housings / fits and tolerances) — publikacja katalogowa producenta

Materiały:

  • Katalogi i poradniki producentów łożysk (rozdziały o tolerancjach i pasowaniach)
  • Podstawy metrologii warsztatowej (podręcznik/nota szkoleniowa o pomiarach średnic)
  • Materiały szkolne z eksploatacji i napraw maszyn rolniczych dotyczące łożyskowania

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego