Obserwacja kąta w dwóch położeniach lunety (położenie I i położenie II, czyli po przerzuceniu lunety przez zenit) jest klasycznym sposobem ograniczania wpływu wybranych błędów instrumentalnych. Zasada polega na tym, że pewne odchyłki geometryczne instrumentu mają przeciwny znak w położeniu I i w położeniu II. Gdy wykonamy oba odczyty i uśrednimy wynik, składowa błędu znosi się.
Tak zachowuje się błąd kolimacji, czyli błąd związany z tym, że oś celowa (linia celowania) nie jest idealnie prostopadła do osi obrotu lunety. W jednym położeniu lunety ta niesymetria powoduje "dodatkowe" zwiększenie/zmniejszenie odczytu, a po przerzuceniu lunety wpływ przechodzi na stronę przeciwną. Dlatego uśrednienie obserwacji z dwóch położeń jest metodą eliminacji (lub istotnego ograniczenia) błędu kolimacji.
Pozostałe odpowiedzi są niepoprawne, bo dotyczą innych mechanizmów błędów:
- "libelli okrągłej" – błąd libelli wiąże się z poziomowaniem i ustawieniem osi pionowej instrumentu. Samo wykonanie odczytów w dwóch położeniach lunety nie zastępuje poprawnego wypoziomowania ani kontroli libelli.
- "pionu optycznego" – pion optyczny służy do centrowania instrumentu nad punktem. Błędy centrowania eliminują się innymi procedurami (kontrola centrowania, staranne ustawienie statywu), a nie przez przerzucenie lunety.
- "urządzenia odczytowego" – błędy odczytu wynikają z niedokładności odczytania/enkodera lub pomyłek obserwatora. Dwustronność obserwacji może poprawić wiarygodność kontroli, ale nie jest typową metodą eliminacji samego błędu urządzenia odczytowego.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawia się "dwa położenia lunety", najczęściej chodzi o błędy osi (kolimacja i pokrewne zależności geometryczne), które zmieniają znak po przerzuceniu lunety.
