W układach sterowania przekaźnikiem w instalacji 12 V bardzo często spotyka się tranzystor pracujący jako klucz. W takim zastosowaniu rozróżnia się dwa stany:
- stan zatkania (tranzystor "wyłączony") – prąd w gałęzi cewki nie płynie,
- stan nasycenia (tranzystor "włączony") – tranzystor przewodzi, a cewka jest zasilana prądem.
Jeżeli woltomierz podczas pomiaru kontrolnego wskazuje 12 V w miejscu przewidzianym do oceny pracy klucza, to jest to typowa przesłanka, że tranzystor nie ściąga tego punktu do potencjału masy. Taki wynik jest zgodny z sytuacją, w której tranzystor znajduje się w stanie zatkania.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują do takiego wniosku?
- Odpowiedź "tranzystor Q1 jest w stanie nasycenia" sugeruje, że klucz jest włączony. W typowym układzie pomiar w punkcie sterowania/wyjścia klucza nie pozostaje wtedy na poziomie zasilania, tylko jest "ściągany" do poziomu bliskiego masy (pojawia się mały spadek napięcia na przewodzącym kluczu).
- Odpowiedź "dioda D1 jest w stanie przewodzenia" jest charakterystyczna przede wszystkim dla chwili wyłączania prądu cewki (tłumienie przepięcia indukcyjnego) albo dla błędnej polaryzacji. W pracy ustalonej, gdy cewka jest zasilana prawidłowo, dioda zabezpieczająca zwykle jest spolaryzowana zaporowo.
- Odpowiedź "przez cewkę przekaźnika płynie prąd sterowania" oznaczałaby załączenie przekaźnika. Taki stan powinien korelować z przewodzeniem klucza, a więc z innym rozkładem napięć niż wskazanie utrzymujące się na poziomie zasilania w punkcie kontrolnym.
Wskazówka egzaminacyjna: w zadaniach o kluczowaniu przekaźnika zawsze najpierw ustal, czy tranzystor jest po stronie masy (niskostronnie) czy po stronie plusa (wysokostronnie), a potem porównaj oczekiwane napięcie węzła zasilania/wyjścia klucza dla stanu "ON" i "OFF".
