Wyłamanie zmęczeniowe koła przekładni zębatej jest skutkiem cyklicznych naprężeń działających podczas pracy. W odróżnieniu od nagłego złamania od przeciążenia, pęknięcie w zmęczeniu zwykle rozwija się w czasie: najpierw powstaje mikropęknięcie, następnie rośnie ono z każdym cyklem obciążenia, aż do momentu, gdy pozostały przekrój nie przenosi obciążenia i dochodzi do gwałtownego dołamania.
Typowe cechy, których szuka się na fotografii przełomu zmęczeniowego zęba koła:
- Miejsce inicjacji pęknięcia – często w obszarze koncentracji naprężeń, np. u nasady zęba (karb geometryczny), czasem przy wadzie materiałowej lub po uszkodzeniu powierzchni.
- Strefa propagacji – obszar względnie gładki w porównaniu do przełomu doraźnego; bywa, że widać ślady postępu pęknięcia (linie/łuki wzrostu), wynikające z etapowego narastania.
- Strefa końcowa (dołamanie) – bardziej chropowata, powstała nagle, gdy przekrój resztkowy był już zbyt mały.
Fotografia oznaczona "B" przedstawia właśnie taki układ cech charakterystycznych dla procesu zmęczeniowego, dlatego jest poprawną odpowiedzią.
Pozostałe fotografie (inne litery) mogą przedstawiać inne, częste mechanizmy uszkodzeń kół zębatych, które bywają mylone ze zmęczeniem:
- Przełom od przeciążenia – dominuje jednorodnie chropowata, "świeża" powierzchnia złomu bez wyraźnej strefy długotrwałej propagacji; uszkodzenie ma charakter nagły.
- Wykruszenia/zużycie powierzchniowe (np. od nieprawidłowego smarowania lub zanieczyszczeń) – widoczne ubytki na powierzchniach współpracy zębów, ale bez typowej powierzchni przełomu przez przekrój zęba.
- Uszkodzenia od błędów montażu (niewspółosiowość, zły luz) – mogą powodować miejscowe ślady kontaktu i wtórne pęknięcia, jednak nie zawsze dają obraz klasycznego przełomu zmęczeniowego.
W praktyce diagnostycznej mechanik powinien łączyć obraz przełomu z informacjami z eksploatacji (obciążenia, drgania, smarowanie, temperatura). To pozwala odróżnić zmęczenie od jednorazowego przeciążenia i dobrać działania zapobiegawcze.
