KWALIFIKACJA BPO1 - CZERWIEC 2009

PYTANIE NR 8.
Wymiar otworu w kształcie kwadratu wynosi
Ilustracja przedstawia rysunek techniczny elementu mechanicznego, prawdopodobnie części maszyny lub urządzenia, co jest
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Na rysunkach technicznych symbol kwadratu □ przed liczbą oznacza przekrój/otwór kwadratowy.
Zapis □10 wskazuje, że długość boku kwadratu wynosi 10 mm, więc wymiar otworu to 10 × 10. Pozostałe propozycje nie odpowiadają odczytanej wartości boku.

Pełne wyjaśnienie:

Wymiarowanie na rysunku technicznym wymaga zwracania uwagi nie tylko na liczby, ale też na symbole poprzedzające wymiar. Dla kształtów przekroju stosuje się znaki, które informują, jak interpretować podaną wartość.

Symbol □ oznacza przekrój (lub otwór) kwadratowy. Jeżeli na rysunku widnieje zapis □10, to liczba 10 określa długość boku kwadratu w milimetrach. Zatem otwór/przekrój ma wymiary 10 × 10 mm.

To podejście jest spójne z zasadą, że:

  • dla kształtu kołowego stosuje się symbol średnicy (często zapisywany jako ⌀ lub "fi"), np. fi 18 – wtedy 18 dotyczy średnicy,
  • dla kształtu kwadratowego stosuje się □, a liczba dotyczy boku.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • 18 × 18 – myli zapis kwadratowy z jedną z widocznych na rysunku średnic (np. fi 18). Średnica nie jest bokiem kwadratu.
  • 15 × 15 – analogicznie nawiązuje do wartości spotykanych przy średnicach (np. fi 15), ale nie odpowiada odczytowi symbolu □.
  • 20 × 20 – wybór "większego, pozornie typowego" wymiaru bez uzasadnienia w oznaczeniu □10.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze najpierw odczytaj znak (□, ⌀/fi, R, M), a dopiero potem liczbę. Ten sam numer na rysunku może oznaczać zupełnie inny parametr zależnie od symbolu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Symbol informuje, że podany wymiar dotyczy kształtu kwadratowego. Liczba po znaku □ oznacza długość boku w mm. Przykład: □10 oznacza kwadrat o boku 10 mm.
Zapis □10 oznacza, że otwór (lub przekrój) jest kwadratowy, a jego bok ma 10 mm. W praktyce zapisujesz to jako 10 × 10 mm, bo oba boki kwadratu są równe.
Średnicę oznacza się symbolem ⌀ lub zapisem "fi". Jeżeli widzisz , to nie jest okrąg, tylko kwadrat. Dlatego liczba 10 nie jest średnicą, tylko długością boku, co daje wymiar 10 × 10.
Najczęściej myli się symbole: ignoruje się znak i czyta samą liczbę. Drugi błąd to przenoszenie skojarzenia "większość wymiarów to średnice", przez co □10 bywa błędnie łączone z fi 10 lub z inną średnicą z rysunku.
Nie trzeba cytować normy, ale warto znać zasady, które ona porządkuje: znaczenie symboli (np. □, ⌀/fi, R, M) i sposób interpretacji wymiaru. To pozwala poprawnie odczytywać dokumentację techniczną.
Podczas oceny stanowisk i maszyn trzeba rozumieć dokumentację: wymiary elementów, kształty przekrojów i dopasowanie części. Błędny element (np. inny przekrój) może powodować luzy, zacięcia lub awarie, co zwiększa ryzyko wypadku.
Kwadratowe przekroje spotyka się m.in. w połączeniach przenoszących moment obrotowy, prowadnicach lub elementach wymagających zabezpieczenia przed obracaniem. Taki kształt uniemożliwia obrót względem współpracującej części.
Wskazówką jest symbol przy wymiarze: □ dla kwadratu, ⌀/fi dla koła. Często kwadrat bywa też pokazany graficznie w przekroju (np. z przekątnymi liniami). Najpewniejsze jest jednak czytanie oznaczenia.
Nie zawsze. Zapis "10 × 10" może opisywać też prostokąt, jeśli brak symbolu □. W przypadku kwadratu często stosuje się □10, aby jednoznacznie wskazać równość boków. Dlatego symbol ma kluczowe znaczenie.
Najpierw znajdź element, którego dotyczy pytanie, potem odczytaj symbol (□, ⌀/fi, R, M), a dopiero na końcu liczbę. Jeśli odpowiedzi są w formacie "x × x", porównaj je z wartością boku wynikającą z zapisu □.
info

Statystycznie 55% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Eksperci podkreślają: "Na rysunkach technicznych symbol kwadratu □ przed liczbą oznacza przekrój/otwór kwadratowy.Zapis □10 wskazuje, że długość boku kwadratu wynosi 10 mm, więc wymiar otworu to 10 × 10."

Źródła:

  • PN-EN ISO 129-1, "Rysunek techniczny — Wymiarowanie — Część 1: Zasady ogólne" (wymiarowanie, symbole kształtu przekroju)
  • ISO 129-1, "Technical product documentation (TPD) — Indication of dimensions and tolerances — Part 1: General principles" (square symbol used with dimensions)

Materiały:

  • PN-EN ISO 129-1 (wymiarowanie na rysunkach technicznych) – część dotycząca zapisu wymiarów i symboli
  • Podręczniki do rysunku technicznego maszynowego (dział: wymiarowanie i oznaczenia przekrojów)
  • Zadania treningowe z odczytu rysunków: rozpoznawanie symboli □ oraz fi/⌀ na przykładach wałków i otworów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego