KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2022

PYTANIE NR 6.
Za pomocą których elementów układu elektropneumatycznego przedstawionego na schemacie, należy regulować prędkość wsuwania tłoczyska siłownika 1A1 oraz prędkość wysuwania tłoczyska siłownika 2A1?
Ilustracja przedstawia schemat układu elektropneumatycznego, który jest częścią egzaminu zawodowego dla technika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Regulację prędkości ruchu tłoczyska uzyskuje się przez dławienie przepływu powietrza w torze odpowiadającym danemu kierunkowi ruchu siłownika.
Na schemacie elementy 1V1 i 2V2 są włączone w gałęzie, które wpływają odpowiednio na wsuwanie siłownika 1A1 oraz wysuwanie siłownika 2A1, dlatego tę parę należy nastawiać.

Pełne wyjaśnienie:

Prędkość ruchu siłownika pneumatycznego zależy głównie od natężenia przepływu powietrza doprowadzanego do komory roboczej oraz od sposobu odprowadzania powietrza z komory przeciwnej. W praktyce w układach przemysłowych prędkość stabilnie reguluje się najczęściej przez dławienie odpływu (tzw. dławienie na wylocie) z użyciem zaworów dławiąco-zwrotnych: w jednym kierunku przepływ jest swobodny, a w przeciwnym – regulowany.

W pytaniu trzeba wskazać, które elementy na schemacie odpowiadają za:

  • prędkość wsuwania tłoczyska siłownika 1A1 (czyli dla tego ruchu trzeba znaleźć gałąź, w której dławiony jest przepływ związany z opróżnianiem właściwej komory oraz zasilaniem drugiej),
  • prędkość wysuwania tłoczyska siłownika 2A1 (analogicznie – analizuje się tor przepływu dla wysuwu).

Odpowiedź "1V1 i 2V2" jest poprawna, ponieważ na przedstawionym schemacie właśnie te dwa elementy są wpięte w linie, które bezpośrednio ograniczają przepływ (a więc i prędkość) dla wskazanych kierunków ruchu: wsuwu 1A1 oraz wysuwu 2A1.

Pozostałe zestawienia są niepoprawne, bo obejmują element regulujący inny kierunek (np. zamiast wsuwu – wysuw) albo dotyczą nie tego siłownika. To typowa pomyłka, gdy wybiera się zawór "przy siłowniku" po samym oznaczeniu, bez prześledzenia, która komora jest odpowietrzana i gdzie rzeczywiście znajduje się dławienie dla rozpatrywanego ruchu.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze rozpatruj ruch oddzielnie (wsuw/wysuw), zaznacz strzałkami kierunek przepływu na schemacie i dopiero wtedy wybieraj elementy regulacyjne.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najczęściej reguluje się ją przez dławienie przepływu powietrza zaworem dławiącym lub dławiąco-zwrotnym. Zmniejszenie przepływu ogranicza prędkość ruchu. W praktyce często stosuje się dławienie na wylocie, aby uzyskać stabilniejszy ruch mimo zmian obciążenia.
Przy dławieniu na wylocie (odpływie) w komorze zasilanej łatwiej utrzymać ciśnienie, co stabilizuje ruch tłoczyska. Dławienie na wlocie może powodować bardziej "miękki" i mniej powtarzalny ruch, szczególnie przy zmiennym obciążeniu i tarciu.
To oznaczenia elementów w układzie: litera zwykle wskazuje rodzaj (np. A – siłownik/napęd, V – zawór), a liczby identyfikują konkretny element i jego pozycję w obwodzie. Dokładna konwencja zależy od przyjętego systemu oznaczania w dokumentacji.
Trzeba prześledzić tor przepływu osobno dla wsuwu i dla wysuwu: wskazać, która komora jest zasilana, a która odpowietrzana, i sprawdzić, gdzie w tym torze znajduje się element dławiący. Dopiero z takiej analizy wynika, który zawór wpływa na dany kierunek ruchu.
Nie. Zawór dławiąco-zwrotny zwykle ma swobodny przepływ w jednym kierunku (przez zawór zwrotny) oraz regulowany przepływ w kierunku przeciwnym (przez dławik). Dlatego kierunek montażu i kierunek przepływu na schemacie mają kluczowe znaczenie.
Typowe objawy to: zbyt wolny ruch, zatrzymywanie się tłoczyska, brak dojazdu do krańcówek przy obciążeniu oraz wzrost czasu cyklu maszyny. Czasem pojawia się też niestabilność ruchu, bo układ "brakuje" przepływu do pokonania oporów.
Najczęściej myli się wsuw z wysuwem (nie analizując komór siłownika), wybiera się element "najbliżej siłownika" bez sprawdzenia toru przepływu oraz ignoruje fakt, że dławik zwrotny reguluje tylko w jednym kierunku. Pomaga rysowanie strzałek przepływu dla obu ruchów.
Gdy różne fazy ruchu mają różne wymagania technologiczne, np. szybki dojazd i wolna faza robocza, albo gdy obciążenia są asymetryczne. Wtedy osobno dobiera się/ustawia dławienie dla każdej strony siłownika, aby zapewnić powtarzalność i bezpieczeństwo procesu.
Tak. Dławienie powoduje straty ciśnienia i może zwiększać czas cyklu, co wpływa na zużycie sprężonego powietrza i pracę sprężarki. Z drugiej strony właściwa regulacja zmniejsza uderzenia i awaryjność, więc często jest kompromisem między szybkością, zużyciem i trwałością układu.
Ćwicz analizę schematu krok po kroku: rozpoznaj siłowniki i rozdzielacze, wyznacz stany dla wsuwu i wysuwu, narysuj strzałki przepływu, a potem wskaż elementy regulacyjne. Pomaga też powtarzanie symboli wg ISO 1219 oraz rozwiązywanie wielu przykładów.
info

Statystycznie 29% uczniów zna prawidłową odpowiedź. bardzo trudne

Źródła:

  • ISO 1219-1:2012, Fluid power systems and components — Graphical symbols and circuit diagrams — Part 1 (zasady oznaczeń i czytania schematów)
  • ISO 4414:2010, Pneumatic fluid power — General rules and safety requirements for systems and their components (terminologia i zasady projektowania/eksploatacji układów pneumatycznych)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z pneumatyki/elektropneumatyki (dział: regulacja prędkości siłowników)
  • Karty katalogowe zaworów dławiąco-zwrotnych (opis kierunku swobodnego przepływu i dławienia)
  • Materiały dydaktyczne do czytania schematów wg ISO 1219

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego