KWALIFIKACJA SPO4 - CZERWIEC 2021

PYTANIE NR 37.
Które zachowanie dziecka jest charakterystyczne dla pierwszej fazy choroby sierocej?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Pierwsza faza choroby sierocej jest opisywana jako faza protestu:
dominuje silne pobudzenie emocjonalne i reakcje na brak bliskości opiekuna, takie jak krzyk, sprzeciw, drażliwość oraz zachowania agresywne i odrzucające kontakt. Pozostałe opisy bardziej pasują do późniejszego wycofania lub obniżenia aktywności.

Pełne wyjaśnienie:

W klasycznym ujęciu choroba sieroca wiąże się z długotrwałą deprywacją emocjonalną i brakiem stabilnej, dostępnej figury opiekuna. Opisy faz podkreślają, że reakcja dziecka ma dynamikę: od silnego protestu, przez obniżenie nastroju, aż do wycofania i pozornego "przystosowania".

Odpowiedź "Krzyk, odrzucenie jakichkolwiek kontaktów, agresja." odpowiada temu, co najczęściej przypisuje się pierwszej fazie (protestowi): dziecko reaguje gwałtownie na frustrację potrzeby bliskości i bezpieczeństwa. Mogą pojawiać się wybuchy złości, pobudzenie, trudność w uspokojeniu, a także zachowania agresywne. Odrzucanie kontaktu bywa elementem złości i napięcia, a nie spokojnego dystansu.

Dystraktory wskazują na inne wzorce: "Zaprzeczanie miłości do matki, bierność, wyciszenie." jest bliższe fazom, w których dominują mechanizmy obronne i wycofanie, a nie gwałtowny protest. "Uboga mimika, regres stanu psychicznego, nastawienie lękowe." sugeruje bardziej przewlekłe następstwa deprywacji (spłycenie ekspresji, regres), typowe raczej dla późniejszego przebiegu i ogólnego pogorszenia funkcjonowania. Z kolei "Ograniczona aktywność ruchowa, męczliwość, automatyzmy ruchowe." opisuje obraz przypominający apatię, wyczerpanie i stereotypie ruchowe, które częściej kojarzy się z długotrwałym zaniedbaniem i utrwalonym wycofaniem.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy pytanie dotyczy pierwszej fazy, szukaj odpowiedzi z największą "energią" emocji (krzyk, złość, protest). Gdy pojawiają się apatia, uboga mimika, męczliwość lub automatyzmy, zwykle chodzi o późniejsze stadium i bardziej utrwalone skutki deprywacji.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Choroba sieroca to klasycznie opisywany zespół zaburzeń wynikających z długotrwałej deprywacji emocjonalnej, czyli braku stałej, ciepłej opieki i więzi. Może wpływać na emocje, zachowanie, relacje i rozwój. Współcześnie częściej mówi się też o skutkach zaniedbania i zaburzeniach więzi.
W pierwszej fazie (protestu) typowe są silne, gwałtowne reakcje: krzyk, pobudzenie, złość, napady płaczu oraz zachowania agresywne lub odrzucające kontakt. To sygnał, że potrzeba bliskości i bezpieczeństwa jest niezaspokojona i dziecko "walczy" o uwagę opiekuna.
Agresja bywa reakcją na silny stres i frustrację, gdy dziecko nie umie inaczej regulować emocji. Brak przewidywalnej, wspierającej opieki utrudnia uspokojenie i zwiększa napięcie, które może "wychodzić" w zachowaniach atakujących lub odpychających innych.
Protest to "wysoka energia" emocji: krzyk, bunt, złość, pobudzenie. Wycofanie to "niska energia": bierność, apatia, ograniczona ekspresja, mniejsza aktywność. Na egzaminie zwracaj uwagę, czy w odpowiedzi dominuje walka o kontakt, czy raczej rezygnacja i obniżenie reaktywności.
Zwykle uboga mimika jest łączona raczej z późniejszym, bardziej utrwalonym obniżeniem ekspresji i wycofaniem niż z fazą gwałtownego protestu. W pierwszej fazie częściej widać intensywne emocje, a nie spłycenie reakcji. W testach to częsta pułapka skojarzeń.
Pomaga przede wszystkim przewidywalność i stałość: spokojna obecność, rutyna dnia, szybkie reagowanie na sygnały stresu, łagodne wyciszanie oraz unikanie kar za emocje. Ważne jest też budowanie zaufania przez stałego opiekuna i współpraca z psychologiem, jeśli objawy są nasilone.
Podejrzenie może się pojawić, gdy obserwuje się utrzymujące się trudności w relacji (brak zaufania lub skrajna lepkość), problemy z regulacją emocji, wycofanie albo zachowania agresywne, a w historii są częste zmiany opiekunów lub zaniedbanie. Diagnozę stawia specjalista, nie opiekunka.
Współcześnie częściej używa się terminów opisujących mechanizm (zaniedbanie, deprywacja, zaburzenia więzi) zamiast historycznej nazwy. Nie zmienia to faktu, że na egzaminach mogą pojawiać się klasyczne określenia. Warto znać zarówno nazwę, jak i sens: skutki braku stałej opieki.
Najczęściej myli się fazę protestu z fazą wycofania, bo wszystkie odpowiedzi opisują "trudne" zachowania. Pomaga prosta zasada: protest = krzyk i złość; później = apatia, spłycenie emocji, spadek aktywności. Błąd wynika też z wybierania słów-kluczy ("lęk", "regres") bez analizy faz.
Ucz się przez schematy i przykłady: potrzeby emocjonalne dziecka, oznaki stresu separacyjnego, sposoby wspierania regulacji emocji oraz rola stałego opiekuna. Twórz krótkie notatki porównawcze (protest vs wycofanie) i ćwicz testy, zwracając uwagę na słowa opisujące poziom pobudzenia.
info

Około 38% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Według specjalistów z branży: "Pozostałe opisy bardziej pasują do późniejszego wycofania lub obniżenia aktywności."

Źródła:

  • Encyklopedia PWN – hasło "choroba sieroca" (opis zjawiska i objawów): https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/choroba-sieroca;3897193.html (dostęp 2026-03-01)
  • Encyklopedia PWN – hasło "przywiązanie" (kontekst więzi i separacji): https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/przywiazanie;3962839.html (dostęp 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręcznik psychologii rozwojowej (rozdziały o więzi, separacji i deprywacji)
  • Materiały dydaktyczne z opieki nad dzieckiem: obserwacja zachowania, potrzeby emocjonalne
  • Artykuły/hasła encyklopedyczne o deprywacji i zaburzeniach przywiązania

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego