KWALIFIKACJA BPO1 - CZERWIEC 2010

PYTANIE NR 32.
Zamieszczony obok rysunek przedstawia
Ilustracja przedstawia schemat działania sprzęgła ciernego tarczowego, co jest zgodne z odpowiedzią do pytania
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Sprzęgło cierne tarczowe rozpoznaje się po układzie współpracujących tarcz, których docisk przenosi moment obrotowy dzięki tarciu. Sprzęgło Oldhama ma charakterystyczny element pośredni do kompensacji niewspółosiowości, a hamulce (szczękowy i taśmowy) służą do wytracania ruchu, nie do łączenia napędu.

Pełne wyjaśnienie:

Poprawna jest odpowiedź "sprzęgło cierne tarczowe", ponieważ tego typu rozwiązanie przenosi moment obrotowy poprzez tarcie pomiędzy dociskanymi do siebie tarczami. Na rysunkach poglądowych typowo widoczny jest zespół tarcz (lub tarcza i powierzchnia cierna) oraz element docisku, który powoduje zazębienie cierne i umożliwia płynne załączanie/rozłączanie napędu.

Odpowiedź "sprzęgło Oldhama" jest błędna, bo to sprzęgło służy głównie do kompensacji niewspółosiowości wałów. Kluczową cechą konstrukcyjną jest element pośredni (krążek/przekładka) współpracujący z dwiema piastami, co daje inny układ kształtów niż typowe tarcze cierne.

Odpowiedź "hamulec szczękowy" jest błędna, ponieważ hamulec realizuje funkcję hamowania: szczęki dociskają się do bębna lub tarczy, aby wytracić energię ruchu. W rysunkach wyróżniają go szczęki/okładziny oraz elementy rozpierające lub dźwignie, a celem nie jest łączenie dwóch wałów do przeniesienia momentu, tylko zatrzymanie lub spowolnienie.

Odpowiedź "hamulec taśmowy" także jest błędna: charakterystyczna jest taśma (opaska) obejmująca bęben. To układ typowo "opasający", a nie tarczowy. Funkcyjnie znów jest to hamulec, więc jego rozpoznanie opiera się na identyfikacji elementów ciernych przeznaczonych do hamowania, a nie do pracy jako sprzęgło w torze przeniesienia napędu.

W kontekście BHP warto pamiętać, że zarówno sprzęgła, jak i hamulce występują w strefach ruchomych elementów maszyn. Ich prawidłowe rozpoznanie pomaga właściwie ocenić zagrożenia mechaniczne (pochwycenie/wciągnięcie) oraz dobrać środki ochronne, w tym osłony i procedury bezpiecznej obsługi.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Sprzęgło cierne tarczowe to element napędu, który przenosi moment obrotowy dzięki tarciu między dociskanymi tarczami. Umożliwia płynne załączanie i rozłączanie napędu, co ogranicza udary i ułatwia rozruch maszyn.
Sprzęgło służy do łączenia elementów napędu i przenoszenia momentu, a hamulec do wytracania ruchu. Na rysunkach hamulce częściej mają szczęki lub taśmę obejmującą bęben, a sprzęgła tarczowe pokazują układ tarcz i docisku.
Oba są elementami przeniesienia napędu i w uproszczonych rysunkach mogą wyglądać podobnie. Sprzęgło Oldhama wyróżnia jednak element pośredni kompensujący niewspółosiowość wałów, a nie zestaw tarcz ciernych do przenoszenia momentu przez tarcie.
Hamulce szczękowe mają szczęki z okładzinami ciernymi, które dociskają się do bębna (lub powierzchni hamującej), aby spowolnić albo zatrzymać ruch. Często widoczne są dźwignie, rozpieraki lub mechanizm uruchamiający docisk szczęk.
Hamulec taśmowy wykorzystuje taśmę (opaskę) obejmującą bęben; zaciśnięcie taśmy powoduje wzrost tarcia i hamowanie. Stosuje się go m.in. w prostszych układach, gdzie liczy się nieskomplikowana konstrukcja i duża powierzchnia tarcia.
To przede wszystkim zagrożenia mechaniczne: pochwycenie, wciągnięcie, zmiażdżenie oraz skaleczenia w strefach ruchomych. Ryzyko rośnie przy braku osłon, pracy w luźnej odzieży oraz przy regulacjach wykonywanych na pracującej maszynie.
Sprzęgła tarczowe pracują z ruchem obrotowym i mogą tworzyć strefę wciągania przy szczelinach oraz elementach wirujących. Osłona ogranicza dostęp do strefy niebezpiecznej i zmniejsza prawdopodobieństwo kontaktu dłoni lub odzieży z elementami napędu.
Najczęstsze są: skupienie się na jednym szczególe rysunku zamiast na funkcji elementu, mylenie hamulców ze sprzęgłami oraz ignorowanie cech unikatowych (np. taśma obejmująca bęben). Pomaga porównanie: "czy to łączy napęd, czy hamuje?".
Najlepiej pracować na zestawach rysunków poglądowych i opisywać funkcję każdego elementu jednym zdaniem. Twórz mapę cech: tarcze+docisk (sprzęgło cierne), taśma obejmująca bęben (hamulec taśmowy), szczęki (hamulec szczękowy), element pośredni (Oldham).
Tak, bo to zadanie opiera się na identyfikacji wizualnej. Jeśli rysunek jest nieczytelny, rośnie ryzyko pomyłki między podobnymi rozwiązaniami. Na egzaminie warto najpierw ustalić funkcję elementu (sprzęgło czy hamulec), a potem dopasować typ konstrukcji.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 62% zdających egzamin. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że sprzęgło cierne tarczowe rozpoznaje się po układzie współpracujących tarcz, których docisk przenosi moment obrotowy dzięki tarciu.

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Sprz%C4%99g%C5%82o_cierne - dostęp 2026-03-01
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Sprz%C4%99g%C5%82o_Oldhama - dostęp 2026-03-01
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Hamulec_ta%C5%9Bmowy - dostęp 2026-03-01

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z budowy maszyn: rozdziały o sprzęgłach i hamulcach
  • Atlasy/kompendia elementów maszyn z rysunkami poglądowymi sprzęgieł i hamulców
  • Instrukcje stanowiskowe i DTR maszyn stosowanych w zakładzie (część: układ napędowy i zabezpieczenia)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego