KWALIFIKACJA CHM5 - CZERWIEC 2009

PYTANIE NR 3.
Zamieszczony schemat ilustruje prawo
Ilustracja przedstawia schemat związany z prawem Shelforda, które dotyczy ekologii i ochrony środowiska.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Prawo tolerancji Shelforda opisuje, że każdy gatunek ma dla danego czynnika środowiskowego zakres tolerancji (minimum–optimum–maksimum), a poza nim organizm nie przeżywa lub rozwija się słabo. Prawo Liebiga dotyczy czynnika limitującego (minimum), a Mendel i Linneusz odnoszą się do genetyki i systematyki.

Pełne wyjaśnienie:

Odpowiedź "Shelforda." jest właściwa, gdy schemat przedstawia typową krzywą tolerancji: zależność kondycji/rozwoju/liczebności organizmu od natężenia jednego czynnika środowiskowego (np. temperatury, pH, zasolenia). Prawo tolerancji Shelforda mówi, że dla każdego czynnika istnieje:

  • minimum – dolna granica tolerancji,
  • optimum – zakres najlepszych warunków, gdzie organizm funkcjonuje najsprawniej,
  • maksimum – górna granica tolerancji.

Po przekroczeniu minimum lub maksimum następuje spadek przeżywalności, a w skrajnych warunkach brak możliwości bytowania. W praktyce ochrony środowiska pomaga to wyjaśniać zmiany składu gatunkowego i dobierać organizmy wskaźnikowe: gatunki wrażliwe mają wąski zakres tolerancji, a gatunki odporne – szerszy.

Odpowiedź "Liebiga." jest niepoprawna, jeśli schemat pokazuje całe spektrum (minimum–optimum–maksimum), ponieważ prawo minimum Liebiga koncentruje się na tym, że wzrost/produkcja jest ograniczana przez najbardziej deficytowy czynnik (czynnik limitujący), a nie opisuje pełnego "okna" tolerancji po obu stronach optimum.

Odpowiedź "Mendla." jest błędna, bo prawa Mendla dotyczą dziedziczenia cech i krzyżówek genetycznych, a nie zależności ekologicznych od czynników środowiska.

Odpowiedź "Linneusza." jest błędna, ponieważ Linneusz kojarzony jest przede wszystkim z systematyką organizmów i nazewnictwem binominalnym; nie jest to prawo opisujące tolerancję ekologiczno-środowiskową.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli na rysunku widać "dzwonowaty" przebieg z wyraźnym optimum oraz dwiema granicami (dolną i górną), najczęściej chodzi o Shelforda; gdy akcent jest na jednym "najmniejszym" zasobie ograniczającym wzrost, częściej pasuje Liebig.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Prawo tolerancji Shelforda mówi, że każdy gatunek ma dla danego czynnika środowiskowego (np. temperatury, pH) określony zakres tolerancji: minimum–optimum–maksimum. Poza granicami tolerancji organizm nie przeżywa lub funkcjonuje bardzo słabo.
Najczęściej jest to krzywa z wyraźnym optimum i spadkiem "sprawności" po obu stronach, aż do granic minimum i maksimum. Kluczowe jest pokazanie dwóch granic tolerancji oraz najlepszego zakresu warunków.
Oba prawa dotyczą wpływu czynników środowiskowych na organizmy, ale w inny sposób. Liebig akcentuje czynnik limitujący (najbardziej deficytowy), a Shelford pokazuje cały zakres tolerancji wraz z optimum i dwiema granicami.
Optimum ekologiczne to zakres wartości czynnika, w którym organizm osiąga najlepsze wyniki: najwyższy wzrost, przeżywalność lub rozród. Na wykresie tolerancji odpowiada zwykle wierzchołkowi lub środkowej, najwyższej części krzywej.
Granice tolerancji to minimum (dolna granica) i maksimum (górna granica) wartości czynnika, przy których organizm może jeszcze przeżyć. Po ich przekroczeniu występuje brak przeżycia lub brak możliwości utrzymania populacji.
Stosuje się ją m.in. w bioindykacji, monitoringu i rekultywacji. Znajomość tolerancji pozwala przewidywać, które gatunki znikną przy pogorszeniu warunków oraz jakie działania (np. poprawa jakości wody) mogą przywrócić odpowiednie środowisko.
Wykresy szkolne zwykle pokazują wpływ jednego czynnika, ale w rzeczywistości organizmy reagują na wiele czynników jednocześnie. Prawo tolerancji pomaga jednak analizować każdy czynnik osobno i wskazać, które zakresy są krytyczne.
Typowe błędy to: wybór Liebiga, gdy na schemacie jest optimum i dwie granice; nieuwzględnienie, że zarówno nadmiar, jak i niedobór czynnika szkodzi; oraz mechaniczne kojarzenie nazwisk bez sprawdzenia, co dokładnie pokazuje wykres.
Zakres tolerancji na czynniki środowiskowe współtworzy niszę ekologiczną gatunku, czyli "przestrzeń warunków" pozwalających mu żyć i rozmnażać się. Wąska tolerancja oznacza zwykle bardziej wyspecjalizowaną niszę i większą wrażliwość na zmiany.
Mendel kojarzy się z prawami dziedziczenia i genetyką, a Linneusz z klasyfikacją i nazewnictwem gatunków. Schemat tolerancji dotyczy ekologii i relacji organizm–środowisko, więc właściwe są nazwiska związane z prawami ekologicznymi.
info

Około 69% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że prawo tolerancji Shelforda opisuje, że każdy gatunek ma dla danego czynnika środowiskowego zakres tolerancji (minimum–optimum–maksimum), a poza nim organizm nie przeżywa lub rozwija się słabo.

Materiały:

  • Podręczniki z podstaw ekologii (działy: czynniki środowiska, tolerancja, optimum, nisza ekologiczna)
  • Notatki/arkusze egzaminacyjne z rozdziałów o prawach ekologii i interpretacji wykresów
  • Ćwiczenia z rozpoznawania schematów: krzywa tolerancji, prawo minimum, piramidy ekologiczne

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego