KWALIFIKACJA MEC3 + MEC5 + MEC8 + MEC9 - CZERWIEC 2012

PYTANIE NR 2.
Zapis Φ20F8/h6 dotyczy pasowania
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zapis Φ20F8/h6 oznacza pasowanie otworu w strefie F o klasie IT8 z wałkiem w strefie h o klasie IT6.
Litera h dla wałka wskazuje zasadę stałego wałka. Dla tej pary stref tolerancji przewidziany jest luz roboczy, więc jest to pasowanie luźne.

Pełne wyjaśnienie:

Zapis Φ20F8/h6 jest typowym oznaczeniem pasowania w systemie ISO tolerancji i pasowań. Informuje on o połączeniu elementów o wymiarze nominalnym 20 mm: otworu i wałka, gdzie każdy z nich ma przypisaną strefę tolerancji (litera) oraz klasę dokładności IT (liczba).

Jak czytać zapis?

  • F8 dotyczy otworu: litera F określa położenie strefy tolerancji otworu względem wymiaru nominalnego, a 8 oznacza klasę IT (szerokość tolerancji).
  • h6 dotyczy wałka: litera h określa położenie strefy tolerancji wałka, a 6 oznacza klasę IT.

Dlaczego "według zasady stałego wałka"?
W praktyce "zasada" (bazowanie systemu) wynika z tego, czy stała jest strefa otworu (najczęściej H) czy strefa wałka (najczęściej h). W zapisie występuje wałek h, więc interpretujemy to jako zasadę stałego wałka – konstruktor dobiera różne strefy otworu do tej samej bazy wałka.

Dlaczego pasowanie luźne?
Rodzaj pasowania (luźne/przejściowe/ciasne) zależy od wzajemnego położenia stref tolerancji otworu i wałka. Dla pary F8/h6 przewidziana jest sytuacja, w której typowo uzyskuje się luz pomiędzy współpracującymi elementami, co kwalifikuje pasowanie jako luźne.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • Odpowiedzi mówiące o zasadzie stałego otworu nie pasują do zapisu z wałkiem h, bo to właśnie litera strefy wałka wskazuje tu bazę doboru.
  • Odpowiedzi mówiące o pasowaniu ciasnym opisują połączenia z przewagą wcisku (brak luzu), co nie odpowiada parze stref tolerancji wskazanej w zapisie.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw ustal zasadę (stały otwór vs stały wałek) po literze H lub h, a dopiero potem oceniaj rodzaj pasowania na podstawie zestawienia stref otworu i wałka.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To oznaczenie pary otwór–wałek o średnicy nominalnej 20 mm. F8 dotyczy otworu (położenie strefy tolerancji F i klasa IT8), a h6 dotyczy wałka (strefa h i klasa IT6). Z tego wynika zasada bazowa oraz typ pasowania.
Zasadę stałego wałka rozpoznasz po tym, że w zapisie występuje wałek o strefie h. W praktyce oznacza to, że baza doboru jest po stronie wałka (często stosowane w technologii), a rodzaj pasowania uzyskuje się przez dobór strefy otworu.
Litera określa położenie strefy tolerancji względem wymiaru nominalnego, czyli to, czy tolerancja "leży" powyżej, poniżej lub symetrycznie. W zadaniach egzaminacyjnych litera często pozwala szybko ustalić, czy stosuje się zasadę stałego otworu czy stałego wałka.
Liczby oznaczają klasy dokładności IT, czyli szerokość pola tolerancji (im mniejsza liczba, tym zwykle dokładniej). IT6 oznacza węższą tolerancję niż IT8. To wpływa na wymagania obróbkowe i kontrolę jakości, ale nie jest jedynym czynnikiem rodzaju pasowania.
Najczęściej wyróżnia się pasowanie luźne (występuje luz), przejściowe (możliwy mały luz lub mały wcisk) oraz ciasne (występuje wcisk). O rodzaju pasowania decyduje wzajemne położenie stref tolerancji otworu i wałka.
W wielu zadaniach testowych tak, jeśli znasz typowe zestawienia stref (np. z tablic pasowań) i potrafisz rozpoznać zasadę stałego otworu/wałka. W praktyce warsztatowej do pełnej oceny często sprawdza się wartości odchyłek granicznych z tabel normowych.
Częsty błąd to pomylenie, który człon dotyczy otworu, a który wałka, albo utożsamienie litery strefy z typem pasowania bez analizy pary (otwór–wałek). Inny błąd to mylenie "stałego otworu" ze "stałym wałkiem" przez nieuwagę na literę H lub h.
Stosuje się ją często wtedy, gdy wygodniej jest utrzymywać powtarzalność wymiaru wałków (np. przez szlifowanie lub użycie jednego narzędzia/ustawienia), a różne funkcje połączenia uzyskuje się przez dobór tolerancji otworu. Ułatwia to organizację produkcji i kontrolę.
Warto opanować: rozróżnianie otwór/wałek w zapisie, znaczenie liter stref tolerancji, sens klas IT oraz typowe pary pasowań z tablic. Dobrą metodą jest rozwiązywanie serii krótkich testów i uzasadnianie wyboru: zasada + rodzaj pasowania.
Najczęściej przy wymiarach średnic współpracujących elementów, np. wałków, otworów w korpusach, tulei i łożyskowań. Oznaczenie bywa zapisane bezpośrednio przy wymiarze (np. przy średnicy) i jest kluczowe dla technologii wykonania oraz kontroli pasowania.
info

Statystycznie 52% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Zapis Φ20F8/h6 oznacza pasowanie otworu w strefie F o klasie IT8 z wałkiem w strefie h o klasie IT6.Litera h dla wałka wskazuje zasadę stałego wałka."

Źródła:

  • ISO 286-1, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits (rozdziały: system pasowań, odchyłki podstawowe)
  • ISO 286-2, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance classes and limit deviations for holes and shafts (tabele: odchyłki i strefy otworów/wałków)

Materiały:

  • Normy dotyczące systemu tolerancji i pasowań (ISO 286-1 oraz ISO 286-2)
  • Tablice pasowań (zestawienia typowych par otwór/wałek i rodzaju pasowania)
  • Podręczniki do rysunku technicznego maszynowego (dział: tolerancje i pasowania)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego