KWALIFIKACJA MEC9 - STYCZEŃ 2015

PYTANIE NR 33.
Suwmiarka, która na noniuszu ma 10 kresek umożliwia pomiar z dokładnością odczytu równą
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W suwmiarce z noniuszem 10‑kreskowym najmniejsza działka odczytu wynosi 0,10 mm. Wynika to z zasady noniusza: różnica między działką skali głównej a działką noniusza daje rozdzielczość, jaką można odczytać z przyrządu.

Pełne wyjaśnienie:

W suwmiarce noniuszowej dokładność odczytu (czyli rozdzielczość, minimalny krok odczytu) wynika z konstrukcji noniusza. Informacja, że noniusz ma 10 kresek, oznacza klasyczny noniusz 10‑działkowy, w którym skala noniusza jest tak podzielona, aby kolejne zbieżności kresek dawały stały, mały przyrost odczytu.

Typowa zależność konstrukcyjna dla noniusza 10‑działkowego jest taka, że 10 działek noniusza odpowiada 9 mm skali głównej. Wtedy:

  • 1 działka skali głównej = 1,00 mm,
  • 1 działka noniusza = 9 mm / 10 = 0,90 mm,
  • różnica = 1,00 mm − 0,90 mm = 0,10 mm.

Ta różnica jest właśnie tym, co "dodaje" wskazanie noniusza do odczytu ze skali głównej, czyli minimalnym krokiem, z jakim można rozróżniać wskazania.

Dlatego odpowiedź "0,10 mm" jest poprawna: opisuje rozdzielczość odczytu dla noniusza 10‑kreskowego.

Pozostałe propozycje są typowe dla innych konstrukcji lub są błędnym skojarzeniem:

  • "0,05 mm" często odpowiada noniuszowi 20‑działkowemu (większa liczba działek daje mniejszą działkę odczytu), więc nie pasuje do 10 kresek.
  • "0,02 mm" bywa spotykane przy noniuszach 50‑działkowych, a więc przy innej skali noniusza niż podana.
  • "0,01 mm" jest typowe raczej dla mikrometru lub wybranych przyrządów o bardzo drobnej rozdzielczości; dla klasycznego noniusza 10‑działkowego jest zbyt małe.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze łącz liczbę działek noniusza z typową rozdzielczością (10 → 0,10 mm; 20 → 0,05 mm; 50 → 0,02 mm), ale pamiętaj, że to opisuje odczyt, a nie całościowy błąd pomiaru (który zależy też od stanu przyrządu i techniki pomiaru).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Noniusz to pomocnicza skala na suwaku suwmiarki, która pozwala odczytać ułamkową część działki skali głównej. Dzięki zbieżności kresek noniusza ze skalą główną można określić rozdzielczość odczytu (np. 0,10 mm) bez elektroniki.
Dokładność odczytu wynika z różnicy między 1 działką skali głównej a 1 działką noniusza. Dla noniusza 10‑kreskowego typowo 10 działek noniusza odpowiada 9 mm skali głównej, więc różnica 1,00 mm − 0,90 mm daje 0,10 mm.
Bo liczba kresek nie oznacza "dwóch miejsc po przecinku", tylko konkretną konstrukcję skali. Przy 10 działkach noniusza różnica między działkami skali głównej i noniusza jest relatywnie duża. Rozdzielczość 0,01 mm jest typowa raczej dla mikrometrów lub precyzyjniejszych systemów.
W praktyce spotyka się m.in. 0,10 mm (noniusz 10‑działkowy), 0,05 mm (często noniusz 20‑działkowy) oraz 0,02 mm (noniusz 50‑działkowy). Suwmiarki cyfrowe zwykle pokazują wynik z krokiem 0,01 mm, ale to inny sposób odczytu niż noniusz.
Nie. Dokładność odczytu (rozdzielczość) mówi, jak mały przyrost można odczytać ze skali (np. 0,10 mm). Błąd pomiaru zależy dodatkowo od zużycia szczęk, luzów, zabrudzeń, siły docisku, ustawienia detalu oraz warunków temperaturowych.
Najpierw odczytaj pełne milimetry (i ewentualnie 0,5 mm) ze skali głównej przy zerze noniusza. Następnie znajdź kreskę noniusza, która najlepiej pokrywa się z kreską skali głównej. Jej numer pomnóż przez działkę odczytu (np. 0,10 mm) i dodaj do wyniku.
Mikrometr stosuje się, gdy potrzebujesz większej powtarzalności i mniejszej rozdzielczości odczytu (często 0,01 mm lub lepiej) oraz stabilniejszego prowadzenia. Suwmiarka jest bardziej uniwersalna (średnice, długości, głębokości), ale zazwyczaj mniej precyzyjna od mikrometru.
Najczęstsze błędy to przenoszenie na pamięć wartości z innego noniusza (np. 20 kresek → 0,05 mm) oraz wybieranie 0,01 mm, bo "brzmi najdokładniej". Pomaga zapamiętać, że 10 kresek oznacza najczęściej najgrubszą rozdzielczość wśród typowych noniuszy.
Nie zawsze. Cyfrowy wyświetlacz ułatwia odczyt i często pokazuje krok 0,01 mm, ale o jakości pomiaru decyduje też wykonanie przyrządu, stan prowadnic, szczęk i kalibracja. Suwmiarka cyfrowa może dawać wygodniejszy odczyt, ale nie gwarantuje automatycznie mniejszego błędu.
Zamknij delikatnie szczęki i sprawdź, czy zero noniusza (lub wskazanie cyfrowe) pokrywa się z zerem skali głównej. Oczyść powierzchnie pomiarowe, wykonaj kilka przesunięć suwaka i ponownie sprawdź zero. Przy wątpliwościach porównaj z płytką wzorcową lub sprawdzianem.
info

Około 63% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Źródła:

  • ISO 13385-1:2019, Geometrical product specifications (GPS) — Dimensional measuring equipment — Part 1: Callipers (zakres: suwmiarki i wymagania/terminologia)
  • Główny Urząd Miar (GUM) – hasło/definicja jednostki "milimetr" w SI (strona informacyjna GUM), https://www.gum.gov.pl/ (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Instrukcje użytkowania suwmiarki (noniuszowej i cyfrowej) producentów narzędzi pomiarowych
  • Materiały dydaktyczne z metrologii warsztatowej (odczyt z suwmiarki i mikrometru)
  • Normy/opracowania dotyczące wyposażenia do pomiarów wymiarów (callipers)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego