KWALIFIKACJA CHM2 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 23.
Zawartość żelaza w magnetycie wynosi 70% masowych. Ile kilogramów żelaza można teoretycznie otrzymać z 500 kg rudy magnetytowej zawierającej magnetyt i 20% masowych zanieczyszczeń?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Ruda zawiera 20% zanieczyszczeń, więc magnetytu jest 80% masy.
Najpierw oblicz masę magnetytu: 500 kg × 0,80 = 400 kg. Następnie masę żelaza w magnetycie: 400 kg × 0,70 = 280 kg. To maksymalna (teoretyczna) ilość Fe przy danych z treści.

Pełne wyjaśnienie:

Zadanie dotyczy bilansu masy przy podanych udziałach masowych. Kluczowe jest to, że 500 kg rudy nie jest w całości magnetytem, bo zawiera 20% masowych zanieczyszczeń.

Krok 1: masa magnetytu w rudzie
Jeżeli zanieczyszczeń jest 20% (m/m), to magnetytu jest 80% (m/m).
m(magnetytu) = 500 kg × 0,80 = 400 kg

Krok 2: masa żelaza w magnetycie
Podano, że zawartość żelaza w magnetycie wynosi 70% masowych, czyli w 1 kg magnetytu jest 0,70 kg Fe.
m(Fe) = 400 kg × 0,70 = 280 kg

Otrzymane 280 kg to ilość teoretyczna (maksymalna), wynikająca wyłącznie z udziałów masowych. W praktyce uzysk byłby mniejszy z powodu strat procesu, niepełnego odzysku, reakcji ubocznych czy strat w odpadach.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • 100 kg sugeruje pomylenie procentów albo nieuwzględnienie jednego z etapów (np. potraktowanie 20% jako ilości żelaza lub błędne przeliczenie).
  • 350 kg powstaje typowo, gdy liczy się 70% z 500 kg (daje 350 kg) i pomija fakt, że 20% masy to zanieczyszczenia, czyli magnetytu jest mniej niż 500 kg.
  • 400 kg odpowiada masie magnetytu w rudzie (500 × 0,8), ale to nie jest masa żelaza. To błąd polegający na zatrzymaniu obliczeń po pierwszym kroku.

Wskazówka egzaminacyjna: przy zadaniach z rudą zawsze sprawdź, czy podana masa dotyczy całej mieszaniny, czy czystego składnika. Najczęściej trzeba wykonać dwa mnożenia: przez udział składnika w mieszaninie i przez udział szukanego składnika w tym składniku.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza to, że w 100 kg rudy aż 20 kg stanowią składniki inne niż magnetyt, a tylko 80 kg to magnetyt. W obliczeniach uzysku metalu najpierw przelicza się masę "czystego" składnika (magnetytu), a dopiero potem zawartość żelaza w tym składniku.
Najpierw wyznacz udział magnetytu: 100% − % zanieczyszczeń. Potem pomnóż masę rudy przez ten udział zapisany jako ułamek. Np. przy 20% zanieczyszczeń udział magnetytu to 80% = 0,80, więc m(magnetytu) = m(rudy) × 0,80.
Bo dotyczą dwóch różnych "poziomów" mieszaniny. Najpierw liczysz, ile jest magnetytu w rudzie (ruda to mieszanina magnetytu i zanieczyszczeń). Dopiero potem liczysz, ile żelaza jest w magnetycie (magnetyt zawiera żelazo w podanym procencie masowym).
To uzysk teoretyczny, czyli maksymalny wynikający z samych danych o składzie (udziałach masowych). W rzeczywistym procesie otrzymuje się zwykle mniej, bo występują straty technologiczne, niepełny odzysk metalu, zanieczyszczenia produktu i odpady procesowe.
Najczęściej: (1) liczenie procentu metalu z całej masy rudy bez odjęcia zanieczyszczeń, (2) mylenie masy magnetytu z masą żelaza, (3) błędne przeliczenie procentów na ułamek (np. 70% jako 0,07), (4) brak kontroli sensu wyniku.
Stosuj proste ograniczenia: masa żelaza nie może przekroczyć masy magnetytu ani masy całej rudy. Jeśli po drodze masz 400 kg magnetytu, to Fe przy 70% musi być mniejsze niż 400 kg. Taka kontrola szybko wychwytuje pominięcie zanieczyszczeń.
Nie zawsze. Jeśli w treści podano bezpośrednio "zawartość żelaza w magnetycie wynosi 70% masowych", to wystarczy rachunek udziałów masowych. Stechiometria (z wzoru Fe3O4 i mas atomowych) jest potrzebna dopiero wtedy, gdy trzeba samodzielnie wyznaczyć procent Fe w związku.
Gdy planuje się proces i bilans surowcowy: określa się, ile surowca potrzeba do wyprodukowania określonej ilości produktu oraz jaki jest "górny limit" produkcji z danej partii surowca. To ważne przy ofertowaniu, planowaniu produkcji i ocenie opłacalności.
Procent masowy zamieniasz na ułamek, dzieląc przez 100. Przykłady: 20% → 0,20; 80% → 0,80; 70% → 0,70. Potem wykonujesz zwykłe mnożenie masy przez ułamek. To najprostsza i najbezpieczniejsza metoda na egzaminie.
W typowych zadaniach tak, bo część masy surowca nie zawiera cennego składnika. Zanieczyszczenia mogą też zwiększać koszty przeróbki (więcej odpadów, większe zużycie reagentów). Wyjątkiem są sytuacje, gdy "zanieczyszczenie" również wnosi dany metal, ale wtedy musi to być jasno opisane.
info

Około 81% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnio łatwe

Źródła:

  • IUPAC (International Union of Pure and Applied Chemistry), publikacje dot. standardowych mas atomowych (Standard Atomic Weights) – materiał referencyjny do obliczeń składu i udziałów masowych (tytuł serii publikacji IUPAC).
  • CRC Handbook of Chemistry and Physics, rozdział/sekcja: Atomic Weights and Isotopic Compositions (wydania cykliczne) – źródło referencyjne do podstawowych danych chemicznych używanych w obliczeniach.

Materiały:

  • Podręczniki do chemii ogólnej/nieorganicznej: rozdziały o obliczeniach procentowych i bilansie masy
  • Zbiory zadań z obliczeń chemicznych (procent składu, mieszaniny, uzysk)
  • Materiały dydaktyczne z technologii chemicznej: bilanse masowe w procesach

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego