KWALIFIKACJA ELE5 - TEST WIEDZY NR 7

PYTANIE NR 38.
Zidentyfikuj układ przedstawiony na schemacie, składający się z dwóch rezystorów (R1 i R2) oraz tranzystora NPN.
  +----R1---+---------+
  |         |         |
  |       BJT NPN     |
  |         |         |
  +----R2---+---------+
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dzielnik napięcia powstaje z dwóch rezystorów połączonych tak, że na ich wspólnym punkcie otrzymuje się część napięcia zasilania. W przedstawionym układzie R1 i R2 pełnią właśnie tę rolę (często do polaryzacji bazy tranzystora NPN). Prostownik wymaga diod, a stabilizator zwykle elementu odniesienia i sprzężenia.

Pełne wyjaśnienie:

Układ dzielnika napięcia tworzą dwa rezystory, które w najprostszym ujęciu są połączone w taki sposób, aby na ich wspólnym węźle uzyskać napięcie będące częścią napięcia wejściowego. Taki węzeł bywa wykorzystywany jako napięcie odniesienia lub napięcie polaryzujące, np. do ustawienia warunków pracy tranzystora NPN (polaryzacja bazy względem emitera).

Odpowiedź "Układ dzielnika napięcia" jest właściwa, ponieważ obecność dwóch rezystorów R1 i R2 w typowym układzie wejściowym najczęściej służy do ustalenia określonego poziomu napięcia w wybranym punkcie obwodu. W praktyce szkolnej bardzo często spotyka się dzielnik napięcia w roli: (1) ustawienia progu, (2) dopasowania poziomów sygnału, (3) polaryzacji tranzystora.

Dlaczego pozostałe propozycje nie pasują:

  • "Układ prostowniczy" – prostowanie polega na zamianie prądu przemiennego na jednokierunkowy i wymaga elementów nieliniowych, typowo diod (lub mostka diodowego). Same rezystory i tranzystor nie tworzą klasycznego prostownika w rozumieniu podstawowych układów zasilania.
  • "Układ wzmacniający sygnał" – do wzmacniania potrzebny jest jednoznacznie zdefiniowany tor wejście–wyjście oraz odpowiednia konfiguracja tranzystora (np. wspólny emiter) z elementami sprzęgającymi/obciążeniem. W pokazanej, uproszczonej formie bardziej rozpoznawalny jest blok ustawiania poziomu napięcia (dzielnik), a nie kompletny wzmacniacz.
  • "Układ stabilizujący napięcie" – stabilizacja napięcia zwykle wymaga mechanizmu regulacji (sprzężenia zwrotnego) lub elementu odniesienia (np. diody Zenera, stabilizatora scalonego). Dwa rezystory same w sobie nie stabilizują napięcia przy zmianach obciążenia; jedynie dzielą je według stosunku rezystancji.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w odpowiedziach pojawia się "dzielnik napięcia", sprawdź, czy na schemacie są dwa rezystory tworzące punkt pośredni. Jeśli jednocześnie brak diod (prostownik) i brak elementu odniesienia/sprzężenia (stabilizacja), dzielnik jest najbardziej uzasadnioną identyfikacją.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Dzielnik napięcia to układ (najczęściej dwóch rezystorów), który pozwala uzyskać na węźle pośrednim napięcie będące częścią napięcia zasilania. Stosuje się go m.in. do ustawiania progów, polaryzacji tranzystorów oraz dopasowania poziomów sygnałów w prostych układach sterowania.
Szukaj dwóch rezystorów tworzących "drabinkę" między potencjałem wyższym (np. plus zasilania) a niższym (masa). Punkt wspólny rezystorów to wyjście dzielnika. Jeśli z tego punktu idzie przewód do kolejnego elementu (np. bazy tranzystora), zwykle jest to napięcie polaryzujące.
Tranzystor może pracować jako przełącznik, element regulacyjny albo wzmacniacz, zależnie od konfiguracji i obciążenia. Do rozpoznania wzmacniacza potrzebujesz wyraźnego wejścia, wyjścia i elementów zapewniających odpowiedni punkt pracy. Sam fakt, że jest NPN, nie przesądza o funkcji układu.
Dzielnik napięcia jedynie dzieli napięcie według stosunku rezystancji i jego napięcie wyjściowe łatwo "siada" pod obciążeniem. Stabilizator utrzymuje napięcie bardziej stałe mimo zmian obciążenia lub zasilania, zwykle dzięki elementowi odniesienia i mechanizmowi regulacji (np. sprzężeniu zwrotnemu).
W podstawowym ujęciu prostownik opiera się na diodach (mostek Graetza, jedna dioda w prostowaniu jednopołówkowym) lub elementach o właściwościach prostujących. Rezystory nie prostują, bo są elementami liniowymi. Tranzystor sam w sobie nie jest klasycznym elementem prostowniczym w typowych zadaniach szkolnych.
Często ustala napięcie bazy względem emitera, czyli polaryzuje tranzystor. Dzięki temu tranzystor może pracować w określonym obszarze (np. jako przełącznik z ustalonym progiem lub jako element analogowy). Bez takiego ustawienia baza mogłaby "wisieć", co powoduje niestabilną pracę układu.
Najczęstsze są: wybór odpowiedzi "na skojarzenie" (np. tranzystor = wzmacniacz), ignorowanie braku kluczowych elementów (np. brak diod w prostowniku), oraz nieuważne śledzenie węzła wspólnego R1 i R2. Pomaga zasada: najpierw rozpoznaj elementy konieczne dla danej funkcji.
Nie. Jeśli do węzła wyjściowego podłączysz obciążenie o zbyt małej rezystancji, zmienisz efektywny stosunek rezystancji i napięcie wyjściowe spadnie. Dlatego w praktyce dobiera się wartości R1 i R2 tak, aby prąd obciążenia był mały względem prądu płynącego przez dzielnik.
W urządzeniach współpracujących z instalacjami (np. czujniki, detektory, sterowniki, automatyka zabezpieczająca) dzielniki napięcia służą do ustawiania progów pomiaru, dopasowania sygnału z czujnika do wejścia układu elektronicznego lub tworzenia napięć odniesienia dla komparatorów.
Najpierw sprawdź, jakie elementy są "wymagane" dla danej funkcji: prostownik → diody, stabilizator → element odniesienia/regulacja, wzmacniacz → tor wejście–wyjście i obciążenie. Jeśli widzisz dwa rezystory z punktem pośrednim wykorzystywanym w układzie, najczęściej chodzi o dzielnik napięcia.
info

Około 48% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Dzielnik napięcia powstaje z dwóch rezystorów połączonych tak, że na ich wspólnym punkcie otrzymuje się część napięcia zasilania."

Źródła:

  • Wikipedia (PL), "Dzielnik napięcia" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Dzielnik_napi%C4%99cia (dostęp: 2026-02-28)
  • Wikipedia (PL), "Tranzystor bipolarny" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Tranzystor_bipolarny (dostęp: 2026-02-28)
  • All About Circuits, "Voltage Dividers" – https://www.allaboutcircuits.com/textbook/direct-current/chpt-6/voltage-dividers/ (dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • Podręcznik do podstaw elektrotechniki i elektroniki (dział: rezystory i dzielnik napięcia)
  • Materiały szkolne o tranzystorze bipolarnym NPN i jego polaryzacji
  • Ćwiczenia z czytania schematów ideowych prostych układów analogowych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego