"Zmiana stanu produktów" jest pozycją, która koryguje koszty w taki sposób, aby wynik finansowy odzwierciedlał nie tylko poniesione koszty wytworzenia, ale też to, jaka część wytworzonych produktów została sprzedana, a jaka pozostała w zapasach na koniec okresu. W przedsiębiorstwie produkcyjnym produkcja i sprzedaż rzadko są sobie równe w tym samym okresie.
Dlatego stosuje się konto rozliczeniowe (w praktyce często oznaczane jako "Rozliczenie kosztów"), na którym zbiera się koszty wymagające rozliczenia. Saldo tego konta odzwierciedla właśnie różnicę między produkcją a rozchodem produktów, czyli ekonomiczny sens "zmiany stanu produktów". Gdy zapasy rosną, część kosztów "zostaje w magazynie" i w RZiS pojawia się korekta zmniejszająca koszty; gdy zapasy maleją, koszty dotyczą również sprzedaży produktów wytworzonych wcześniej, więc korekta działa w przeciwną stronę.
- Odpowiedź "Rozliczenie kosztów" jest właściwa, bo to konto rozliczeniowe pokazuje na saldzie, czy koszty produkcji zostały "pokryte" wartością przyjętych/rozliczonych produktów, a różnica przechodzi do wyniku jako zmiana stanu.
- Odpowiedź "Produkty" jest myląca: konta zapasów służą do ewidencji stanów magazynowych, ale pytanie dotyczy konta, którego saldo jest źródłem pozycji "zmiana stanu" w ujęciu wynikowym, a nie samego stanu zapasów.
- Odpowiedź "Koszty produkcji" jest zbyt ogólna: koszty produkcji są elementem kalkulacji, lecz nie oznaczają automatycznie konta, którego saldo daje "zmianę stanu produktów". Potrzebny jest mechanizm rozliczenia między kosztami a produktami.
- Odpowiedź "Odchylenia od cen ewidencyjnych produktów" dotyczy innego zagadnienia (różnic między cenami ewidencyjnymi a rzeczywistymi), więc nie opisuje standardowego źródła pozycji "zmiana stanu produktów".
W praktyce egzaminacyjnej warto zapamiętać: zmiana stanu = korekta kosztów, a korekty te wynikają z kont rozliczeniowych, nie z samego konta zapasów.
