KWALIFIKACJA TLO3 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 30.
Zmierzony suwmiarką wymiar ma wartość
Ilustracja przedstawia suwmiarkę, narzędzie pomiarowe używane do precyzyjnego mierzenia długości.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wynik 59/128 cala otrzymuje się jako sumę odczytu z podziałki głównej i noniusza. Zero noniusza leży za 7 działką 1/16 cala, więc daje to 7/16 = 56/128. Trzecia kreska noniusza pokrywa się ze skalą główną, więc dodajemy 3/128. Razem: 56/128 + 3/128 = 59/128 cala.

Pełne wyjaśnienie:

W suwmiarce uniwersalnej odczyt wykonuje się jako sumę dwóch składowych: wartości z podziałki głównej oraz doprecyzowania z noniusza. W wersji calowej typowo na skali głównej najmniejsza działka to 1/16 cala, a noniusz 8‑działkowy pozwala uzyskać dokładność 1/128 cala.

Krok 1: odczyt z podziałki głównej. Sprawdzamy, między którymi kreskami skali głównej znajduje się zero noniusza. Jeżeli jest ono za siódmą działką 1/16 cala, to część "gruba" wynosi: 7 × 1/16 cala = 7/16 cala. Dla wygody sprowadzamy do mianownika 128: 7/16 = 56/128.

Krok 2: odczyt z noniusza. Szukamy kreski noniusza, która dokładnie pokrywa się z kreską skali głównej. Jeśli pokrywa się trzecia kreska, doprecyzowanie wynosi: 3 × 1/128 cala = 3/128 cala.

Krok 3: suma. Dodajemy obie składowe: 56/128 + 3/128 = 59/128 cala. To jest pełny wynik pomiaru.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • 30/64 cala to ułamek o innej postaci (równy 60/128). Taki wynik odpowiadałby innemu wskazaniu noniusza lub innemu położeniu zera noniusza.
  • 28/64 cala (czyli 56/128) odpowiada sytuacji, w której ktoś odczytał tylko 7/16 z podziałki głównej i pominął noniusz.
  • 62/128 cala jest większe od poprawnego wyniku; typowo wynika z błędnego wskazania liczby działki noniusza (np. odczytania 6 zamiast 3) lub z wyboru "prawie" pokrywającej się kreski.

Wskazówka kontrolna (praktyka lotnicza): warto przeliczyć wynik na milimetry i porównać z odczytem metrycznym tej samej suwmiarki. 59/128 cala to w przybliżeniu 11,7 mm, co stanowi dobrą kontrolę poprawności.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najpierw odczytaj wartość z podziałki głównej do zera noniusza (np. pełne działki 1/16 cala). Potem znajdź kreskę noniusza, która dokładnie pokrywa się ze skalą główną i dodaj jej wkład (np. liczba działki × 1/128 cala). Wynik to suma obu części.
Noniusz to pomocnicza, przesuwna skala na suwaku suwmiarki. Umożliwia odczyt wartości mniejszych niż najmniejsza działka skali głównej. Dzięki temu można uzyskać większą dokładność, np. w calach doprecyzować wynik o kolejne 1/128 cala zamiast kończyć na 1/16 cala.
W wielu suwmiarkach calowych skala główna dzieli cal na 16 części, więc podstawowy krok to 1/16 cala. Noniusz ma dodatkowe działki, które pozwalają odczytać "resztę" z dokładnością mniejszą niż 1/16, np. 1/128 cala. Stąd w odpowiedziach pojawiają się ułamki o mianownikach 16 i 128.
Możesz wykonać kontrolne przeliczenie: 1 cal = 25,4 mm. Najpierw zamień ułamek cala na wartość dziesiętną, a potem pomnóż przez 25,4. Wynik powinien być zbliżony do odczytu ze skali metrycznej tej samej suwmiarki (z uwzględnieniem jej dokładności i zaokrągleń).
Najczęściej popełnia się: pominięcie noniusza (odczyt tylko ze skali głównej), wybór niewłaściwej kreski "prawie pokrywającej się", błędne sprowadzenie ułamków (np. do mianownika 128) oraz pomylenie numeru działki noniusza z wartością w calach. Pomaga spokojne porównanie kilku sąsiednich kresek.
Suwmiarka jest używana m.in. do kontroli grubości blach, średnic otworów, szerokości elementów, wymiarów sworzni i tulei oraz do weryfikacji elementów pod kątem tolerancji przed montażem. W lotnictwie ważne jest też potwierdzenie, że narzędzie jest sprawne i wyzerowane przed pomiarem.
Sprawdź opis/skale na suwaku: liczba działek noniusza i podział skali głównej sugerują dokładność. Dla typowego układu, gdy skala główna ma 1/16 cala, a noniusz ma 8 działek, pojedyncza działka noniusza odpowiada 1/128 cala. W praktyce warto znać ten typowy wariant egzaminacyjny.
To dokładny zapis ułamkowy wyniku w systemie calowym, wygodny przy odczycie z podziałek 1/16 i 1/128. Oznacza to, że wymiar jest nieco większy niż 7/16 cala (czyli 56/128) o dodatkowe 3/128 uzyskane z noniusza. Taki zapis zmniejsza ryzyko błędu zaokrąglenia.
Zapamiętaj, że 128 = 16 × 8. Żeby zamienić ułamek o mianowniku 16 na mianownik 128, pomnóż licznik przez 8 (np. 7/16 = 56/128). To przyspiesza dodawanie z częścią noniuszową wyrażoną w 1/128 i ogranicza błędy rachunkowe na egzaminie.
Zwykle nie. Wymiar zależy od konkretnego położenia zera noniusza i od tego, która kreska noniusza pokrywa się ze skalą główną. Bez ilustracji (lub jej dokładnego opisu: liczba działek przed zerem i numer kreski zgodności) nie da się jednoznacznie wybrać poprawnego ułamka z podanych odpowiedzi.
info

Statystycznie 43% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że wynik 59/128 cala otrzymuje się jako sumę odczytu z podziałki głównej i noniusza.

Źródła:

  • Wikipedia: "Vernier scale" (opis zasady noniusza) https://en.wikipedia.org/wiki/Vernier_scale (dostęp: 2026-02-28)
  • Wikipedia: "Inch" (przelicznik 1 cal = 25,4 mm) https://en.wikipedia.org/wiki/Inch (dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • Instrukcje/poradniki metrologii warsztatowej (odczyt suwmiarki i mikrometru)
  • Materiały dydaktyczne z rysunku technicznego i tolerancji wymiarów
  • Ćwiczenia praktyczne: odczyt 10–20 różnych ustawień suwmiarki (metryczna i calowa) z kontrolą przeliczeniem

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego