KWALIFIKACJA MED9 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 13.
Jaką postać będzie mieć lek wykonany zgodnie z receptą?
Ilustracja przedstawia receptę farmaceutyczną, która jest częścią egzaminu zawodowego dla technika farmaceutycznego,
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zawiesina to postać leku, w której cząstki substancji stałej są rozproszone w cieczy i nie tworzą roztworu. Tę postać rozpoznaje się po obecności składników nierozpuszczalnych w zastosowanym pojeździe. Emulsja dotyczy dwóch niemieszających się cieczy, mazidło jest półstałe, a syrop jest roztworem cukrów w wodzie.

Pełne wyjaśnienie:

Postać leku ustala się na podstawie charakteru faz i tego, czy substancje w zastosowanym pojeździe tworzą roztwór, czy pozostają w postaci rozproszonych cząstek.

Zawiesina jest układem niejednorodnym, w którym substancja stała (np. proszek) jest rozproszona w cieczy. Typową wskazówką jest sytuacja, gdy skład recepty zawiera komponent, który w danym rozpuszczalniku/pojeździe nie ulega pełnemu rozpuszczeniu. W praktyce oznacza to konieczność poinformowania pacjenta o potrzebie wstrząśnięcia przed użyciem oraz zastosowania właściwej techniki sporządzania (zwilżanie, rozproszenie, ewentualna homogenizacja).

Odpowiedź "Emulsji" jest nieprawidłowa, ponieważ emulsja dotyczy układu ciecz w cieczy (dwie niemieszające się ciecze, np. olej i woda) i wymaga emulgatora. Obecność cząstek stałych jako fazy rozproszonej wskazuje raczej na zawiesinę niż emulsję.

Odpowiedź "Mazidła" nie pasuje, gdyż mazidło jest postacią półstałą, opartą na podłożu maściowym lub podobnym. Jeśli recepta prowadzi do postaci płynnej o cząstkach stałych w cieczy, nie jest to mazidło.

Odpowiedź "Syropu" również jest nieprawidłowa: syrop to zasadniczo roztwór (zwykle cukrów) o podwyższonej lepkości. Kluczowe jest to, że w syropie substancje są rozpuszczone; obecność trwałej fazy stałej świadczy o zawiesinie, a nie o syropie.

Wskazówka egzaminacyjna: aby odróżnić te postacie, zadaj sobie pytanie "co jest fazą rozproszoną?" — ciało stałe sugeruje zawiesinę, druga ciecz sugeruje emulsję, a półstałe podłoże sugeruje mazidło.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zawiesina to niejednorodna postać leku, w której drobne cząstki substancji stałej są rozproszone w cieczy i nie są w niej całkowicie rozpuszczone. W praktyce wymaga to odpowiedniego sporządzenia (rozproszenie, zwilżenie) oraz informacji dla pacjenta, że lek zwykle trzeba wstrząsnąć przed użyciem.
Sprawdź, jaka jest faza rozproszona: w zawiesinie rozproszone jest ciało stałe w cieczy, a w emulsji rozproszona jest jedna ciecz w drugiej (np. olej w wodzie). Emulsja typowo wymaga emulgatora i dotyczy dwóch niemieszających się cieczy.
Syrop jest zasadniczo roztworem (często cukrów w wodzie) o większej lepkości, czyli składniki są w nim rozpuszczone. Zawiesina zawiera cząstki nierozpuszczone, które mogą opadać (sedymentacja), dlatego wymaga wstrząśnięcia. To inne mechanizmy i inne wymagania technologiczne.
Najczęściej wskazuje na to obecność substancji stałej, która w danym pojeździe nie ulega pełnemu rozpuszczeniu, oraz brak typowego układu dwóch cieczy niemieszających się. W recepturze zawiesin ważne są też składniki poprawiające zwilżanie, lepkość i stabilność rozproszenia.
Częste pomyłki to mylenie emulsji z zawiesiną (obie mogą wyglądać na mętne), uznawanie każdej postaci płynnej za syrop oraz ignorowanie rozpuszczalności substancji. Pomaga prosta zasada: stałe w cieczy to zawiesina, ciecz w cieczy to emulsja, a roztwór to syrop.
Zasadniczo przed każdym użyciem, jeśli jest to preparat wielodawkowy, ponieważ cząstki fazy stałej mogą opadać w czasie przechowywania. Wstrząśnięcie przywraca jednorodność dawki. W praktyce zawsze warto sprawdzić etykietę i zalecenia oraz ocenić wygląd leku przed wydaniem.
Sedymentacja to opadanie cząstek stałych pod wpływem grawitacji. Jest zjawiskiem typowym dla zawiesin i wpływa na stabilność oraz równomierność dawkowania. W recepturze ogranicza się ją m.in. przez dobór lepkości pojazdu i odpowiednie rozproszenie cząstek, a w praktyce zaleca się wstrząsanie.
Mazidło jest postacią półstałą przeznaczoną zwykle do stosowania na skórę, opartą na podłożu (np. hydrofobowym lub hydrofilowym). Zawiesina jest postacią płynną, w której cząstki stałe są rozproszone w cieczy. Różnią się konsystencją, sposobem aplikacji i technologią sporządzania.
Nie. Mętność może wynikać z obecności cząstek stałych (zawiesina), ale także z układu ciecz–ciecz (emulsja) lub z innych zjawisk (np. krystalizacja po zmianie temperatury). Na egzaminie trzeba ustalić, czy w układzie występuje faza stała, czy dwie niemieszające się ciecze.
Ucz się przez porównania: roztwór vs zawiesina vs emulsja vs postacie półstałe. Ćwicz rozpoznawanie faz w receptach (co się rozpuszcza, co pozostaje stałe, czy są dwie ciecze). Pomaga też powtórzenie pojęć: pojazd, podłoże, emulgator, substancja pomocnicza, stabilność.
info

Około 48% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Zawiesina to postać leku, w której cząstki substancji stałej są rozproszone w cieczy i nie tworzą roztworu."

Materiały:

  • Brak możliwości weryfikacji źródła - wiedza ogólna z dziedziny farmacji recepturowej (postacie leku i układy dyspersyjne)
  • Notatki z technologii postaci leku: kryteria rozróżniania zawiesin, emulsji, syropów i postaci półstałych
  • Materiały dydaktyczne szkoły/CKZ dotyczące receptury aptecznej i klasyfikacji postaci leku

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego