KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2019

PYTANIE NR 2.
Cyfrą 1 na schemacie przekładni obiegowej oznaczono koło
Ilustracja przedstawia schemat przekładni obiegowej, który jest częścią egzaminu zawodowego dla technika mechatronika w
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W przekładni obiegowej (planetarnej) elementem charakterystycznym jest koło pierścieniowe, które ma zęby wykonane po stronie wewnętrznej wieńca. Dlatego wskazanie "zębate o uzębieniu wewnętrznym" odpowiada kołu pierścieniowemu, a pozostałe typy (zewnętrzne, stożkowe, cierne) nie opisują tego elementu schematu.

Pełne wyjaśnienie:

W przekładni obiegowej (planetarnej) typowo wyróżnia się: koło słoneczne (centralne), satelity (planety) osadzone na jarzmie oraz koło pierścieniowe. To właśnie koło pierścieniowe jest szczególne, ponieważ ma uzębienie wewnętrzne, czyli zęby znajdują się na wewnętrznej powierzchni wieńca/pierścienia.

Odpowiedź "zębate o uzębieniu wewnętrznym" jest poprawna, bo opisuje koło pierścieniowe spotykane w klasycznej przekładni planetarnej. Na schemacie rozpoznaje się je po tym, że zęby są skierowane do środka i współpracują z uzębieniem zewnętrznym satelit.

Pozostałe odpowiedzi są niepoprawne z powodów konstrukcyjnych:

  • "zębate o uzębieniu zewnętrznym" – taki typ uzębienia mają zwykle koło słoneczne i satelity, ale nie koło pierścieniowe; wybór wynika często z przyzwyczajenia, że "koło zębate" kojarzy się z zębami na zewnątrz.
  • "stożkowe" – koła stożkowe stosuje się do przeniesienia napędu między osiami przecinającymi się (najczęściej pod kątem), a przekładnia planetarna w podstawowej postaci opiera się na kołach walcowych (o osiach równoległych) i kole pierścieniowym.
  • "cierne" – przekładnie cierne nie mają uzębienia; moment jest przenoszony przez tarcie, co nie odpowiada elementom przekładni planetarnej z kołami zębatymi.

Wskazówka egzaminacyjna: jeżeli na rysunku widzisz "pierścień" otaczający satelity i zęby są narysowane od strony środka, najczęściej chodzi o koło zębate z uzębieniem wewnętrznym.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przekładnia obiegowa (planetarna) to przekładnia zębata, w której co najmniej jedno koło (satelita) porusza się po orbicie wokół koła centralnego. Typowo składa się z koła słonecznego, satelitów, jarzma oraz koła pierścieniowego. Umożliwia duże przełożenia w zwartej konstrukcji.
Uzębienie wewnętrzne oznacza, że zęby są wykonane na wewnętrznej powierzchni wieńca/pierścienia, a nie na zewnątrz koła. Takie koło współpracuje z kołem o uzębieniu zewnętrznym znajdującym się wewnątrz pierścienia (np. satelitą w przekładni planetarnej).
Na schemacie koło z uzębieniem wewnętrznym zwykle wygląda jak pierścień otaczający inne koła, a zęby są narysowane po stronie środka (do wnętrza pierścienia). W przekładni planetarnej jest to najczęściej koło pierścieniowe współpracujące z satelitami.
Koło pierścieniowe zamyka układ planetarny i zapewnia współpracę satelit z elementem o stałej geometrii. Dzięki uzębieniu wewnętrznemu satelity mogą toczyć się wewnątrz pierścienia, co sprzyja kompaktowej budowie i pozwala uzyskać różne przełożenia zależnie od tego, który człon jest napędzany lub unieruchomiony.
Najczęściej spotkasz: koło słoneczne (centralne), satelity (planety), jarzmo (nośnik satelit) oraz koło pierścieniowe (zwykle z uzębieniem wewnętrznym). W zadaniach egzaminacyjnych ważne jest umieć wskazać te elementy na rysunku.
W typowej przekładni obiegowej spotyka się koła walcowe (zewnętrzne) oraz koło pierścieniowe (wewnętrzne). Koła stożkowe są charakterystyczne dla przekładni zmieniających kierunek osi obrotu (osie przecinające się). Jeśli na schemacie nie ma zmiany osi, odpowiedź "stożkowe" zwykle jest błędna.
Uzębienie zewnętrzne ma zęby na zewnętrznym obwodzie koła i jest najpowszechniejsze. Uzębienie wewnętrzne ma zęby po stronie wewnętrznej pierścienia. W praktyce wpływa to na sposób zazębienia (wewnątrz pierścienia) i na to, jakie elementy przekładni można w ten sposób zbudować.
Określenie "cierne" dotyczy przekładni, w których moment przenosi się przez tarcie między powierzchniami, bez zębów. "Koło zębate" z definicji ma uzębienie, więc odpowiedź "cierne" jest niezgodna z konstrukcją kół zębatych i nie pasuje do przekładni planetarnej opartej o zazębienie.
Częsty błąd to automatyczne wskazanie uzębienia zewnętrznego, bo jest najbardziej znane. Inny błąd to wybór "stożkowe", gdy uczeń kojarzy przekładnie zębate ogólnie, ale nie analizuje osi i kształtu. Pomaga szukanie cechy wyróżniającej: pierścień + zęby do środka = uzębienie wewnętrzne.
Ucz się na rysunkach: podpisuj koło słoneczne, satelity, jarzmo i koło pierścieniowe. Ćwicz rozpoznawanie uzębienia wewnętrznego (zęby do środka). Warto też rozwiązywać krótkie testy "identyfikacja elementu na schemacie", bo to częsty typ zadania w mechatronice.
info

Statystycznie 52% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "W przekładni obiegowej (planetarnej) elementem charakterystycznym jest koło pierścieniowe, które ma zęby wykonane po stronie wewnętrznej wieńca."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Przek%C5%82adnia_planetarna - dostęp 2026-02-28
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Ko%C5%82o_z%C4%99bate - dostęp 2026-02-28
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Uz%C4%99bienie - dostęp 2026-02-28

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z zakresu "Podstaw budowy maszyn" dotyczące kół zębatych i przekładni planetarnych
  • Karty katalogowe i przekroje poglądowe przekładni planetarnych (rysunki z opisem: koło pierścieniowe, satelity, koło słoneczne)
  • Zestawy zadań egzaminacyjnych: identyfikacja elementów na schematach przekładni

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego