KWALIFIKACJA CHM3 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 19.
Dekantacja to proces
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dekantacja polega na oddzieleniu cieczy od osadu przez ostrożne zlanie cieczy znad osadu (nadcieku), bez naruszania warstwy stałej. Nie jest to ani odparowanie (usuwanie cieczy jako pary), ani filtracja (przepuszczanie przez przegrodę), ani samo opadanie cząstek (sedymentacja).

Pełne wyjaśnienie:

Dekantacja to prosta metoda rozdzielania mieszaniny niejednorodnej, w której występuje osad (faza stała) i ciecz nad osadem (tzw. nadciek). Istotą dekantacji jest mechaniczne zlanie cieczy znad osadu do innego naczynia tak, aby możliwie nie wzruszyć osadu. W praktyce laboratoryjnej dekantację często stosuje się po wcześniejszym pozostawieniu zawiesiny do uspokojenia, gdy cząstki stałe opadną.

Dlaczego poprawne jest sformułowanie "oddzielania cieczy od osadu, polegający na zlaniu cieczy znad osadu"? Ponieważ opisuje ono dokładnie czynność charakterystyczną dla dekantacji: oddzielenie dwóch faz przez zlewanie (przelewanie) warstwy ciekłej. To metoda szybka, niewymagająca sączka ani aparatury filtracyjnej, choć zwykle daje mniejszą dokładność rozdziału niż filtracja.

Pozostałe odpowiedzi opisują inne procesy:

  • "…polegający na odparowaniu cieczy" odnosi się do odparowania (parowania), czyli usuwania cieczy w postaci pary. To nie jest rozdział przez zlewanie znad osadu, tylko zmiana stanu skupienia i ubytek rozpuszczalnika.
  • "opadania pod wpływem siły ciężkości cząstek…" to sedymentacja, czyli etap, w którym cząstki stałe opadają. Sedymentacja może poprzedzać dekantację, ale nie jest zlewaniem cieczy; jest to proces ruchu cząstek w polu grawitacyjnym.
  • "…przepuszczeniu zawiesiny przez przegrodę filtracyjną" to filtracja (sączenie). W filtracji faza stała zatrzymuje się na filtrze, a ciecz przechodzi jako przesącz. To inny mechanizm niż dekantacja.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w odpowiedzi pojawia się słowo "zlanie znad osadu", najczęściej chodzi o dekantację; gdy jest "przegroda filtracyjna/sączek" — o filtrację; gdy jest "opadanie cząstek" — o sedymentację.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Dekantacja to metoda rozdzielania, w której oddziela się ciecz od osadu przez ostrożne zlanie cieczy znad osadu (nadcieku). Stosuje się ją głównie dla mieszanin niejednorodnych, gdy faza stała opadła na dno naczynia.
Dekantację stosuje się do mieszanin, w których występuje osad i ciecz (np. zawiesina po wytrąceniu) albo do dwóch niemieszających się cieczy po rozwarstwieniu. Warunkiem jest możliwość uzyskania wyraźnej granicy warstw.
W filtracji zawiesinę przepuszcza się przez przegrodę filtracyjną (sączek, filtr), która zatrzymuje cząstki stałe. W dekantacji nie ma filtra: rozdział polega na zlewaniu cieczy znad osadu, więc mechanizm i dokładność są inne.
"Ciecz znad osadu" to warstwa cieczy znajdująca się nad osadzonym materiałem stałym; często używa się też terminu nadciek. W dekantacji przenosi się właśnie tę warstwę do innego naczynia, starając się nie wzruszyć osadu.
Dekantacja jest przydatna, gdy potrzebujesz szybko odlać ciecz znad osadu bez przygotowania zestawu do filtracji, np. po strąceniu osadu w analizie. Jest też używana jako etap wstępny przed dokładniejszym rozdziałem (np. filtracją lub wirowaniem).
Najczęstsze błędy to zbyt gwałtowne zlewanie (wzruszenie osadu), zbyt wczesne zlewanie (brak czasu na opadnięcie cząstek) oraz przeniesienie części osadu do nadcieku. Skutkiem jest pogorszenie rozdziału i możliwe straty analitu.
Nie. Sedymentacja to opadanie cząstek stałych pod wpływem grawitacji. Dekantacja to kolejny, mechaniczny krok: zlanie cieczy znad osadu. W praktyce często zachodzą po sobie, ale są różnymi procesami.
Odparowanie polega na usuwaniu cieczy przez jej przejście do fazy gazowej. W dekantacji ciecz pozostaje cieczą i jest zlewana do innego naczynia. To inne zjawisko fizyczne i inny cel operacji laboratoryjnej.
Pomaga pozostawienie zawiesiny do uspokojenia, delikatne przechylenie naczynia, zlewanie po ściance oraz użycie bagietki szklanej do prowadzenia strumienia. Gdy cząstki są drobne, lepszy efekt może dać wirowanie, a dopiero potem dekantacja.
Szukaj w opisie słów typu: "zlanie cieczy znad osadu", "odlanie nadcieku", "oddzielenie cieczy od osadu bez filtra". Jeśli pojawia się "przegroda filtracyjna/sączek", to wskazuje raczej na filtrację, a "opadanie cząstek" na sedymentację.
info

Około 84% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnio łatwe

Według specjalistów z branży: "Dekantacja polega na oddzieleniu cieczy od osadu przez ostrożne zlanie cieczy znad osadu (nadcieku), bez naruszania warstwy stałej."

Źródła:

  • Encyklopedia PWN, hasło: "dekantacja" (opis metody rozdzielania przez zlewanie cieczy znad osadu), https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/dekantacja;3891042.html - dostęp 2026-03-01
  • Wikipedia (pl), "Dekantacja" (definicja i opis procesu), https://pl.wikipedia.org/wiki/Dekantacja - dostęp 2026-03-01
  • Vogel's Textbook of Quantitative Chemical Analysis, rozdziały dot. rozdzielania mieszanin i operacji laboratoryjnych (filtracja, sedymentacja, dekantacja), wydanie zależne od egzemplarza (źródło podręcznikowe)

Materiały:

  • Podręczniki z podstaw chemii analitycznej (rozdziały: rozdzielanie mieszanin, przygotowanie próbki)
  • Instrukcje BHP i dobre praktyki laboratoryjne dotyczące pracy z zawiesinami i osadami
  • Ćwiczenia laboratoryjne: porównanie dekantacji, filtracji i wirowania na tej samej zawiesinie

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego