Rozliczenia bezgotówkowe oznaczają regulowanie należności bez fizycznego przekazywania banknotów i monet między stronami. W praktyce w handlu detalicznym i hurtowym najczęściej polega to na obciążeniu rachunku płatnika i uznaniu rachunku odbiorcy albo na użyciu instrumentu, który finalnie prowadzi do rozrachunku między instytucjami finansowymi.
Polecenie zapłaty jest typowym przykładem rozliczenia bezgotówkowego: wierzyciel inicjuje pobranie środków z rachunku dłużnika na podstawie udzielonej zgody, a operacja rozlicza się w systemie bankowym. Akredytywa także ma charakter bezgotówkowy, ponieważ bank zobowiązuje się do zapłaty beneficjentowi po spełnieniu warunków (zwykle dokumentowych), a płatność realizowana jest poprzez rachunki bankowe, co ogranicza ryzyko stron transakcji.
Czek rozrachunkowy (niegotówkowy) służy do rozliczeń poprzez rachunek i w założeniu nie jest przeznaczony do wypłaty gotówki "do ręki". Jest więc kojarzony z obrotem bezgotówkowym, mimo że sam dokument może przypominać narzędzie "papierowe".
Przekaz pocztowy jest natomiast usługą, w której nadawca wpłaca środki w placówce operatora pocztowego, a odbiorca co do zasady otrzymuje wypłatę pieniężną. Z punktu widzenia klasycznego podziału na rozliczenia gotówkowe i bezgotówkowe taki mechanizm jest bliższy obrotowi gotówkowemu (wpłata i wypłata w okienku) niż rozrachunkowi opartemu o rachunki bankowe.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy instrument zakłada fizyczną wpłatę i wypłatę środków w punkcie obsługi, zwykle nie kwalifikuje się go jako rozliczenia bezgotówkowego, nawet jeśli towarzyszą mu formularze i procedury.
