KWALIFIKACJA MEC8 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 17.
Dobierz średnicę wiertła do wykonania otworu o średnicy d = 11 mm w klasie IT6÷IT10. Wykorzystaj informacje zamieszczone w tabeli.
Ilustracja przedstawia tabelę z danymi dotyczącymi średnic narzędzi do wykonywania dokładnych otworów w klasie IT6÷IT10.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dobór średnicy wiertła do otworu Ø11 mm w zakresie IT6–IT10 wykonuje się na podstawie tabeli technologicznej, bo wiercenie zwykle nie zapewnia tak wysokiej dokładności jak obróbka wykańczająca. Z tabeli dla d=11 mm wynika, że właściwe wiertło ma średnicę Ø10, pozostawiając naddatek na dalsze wykończenie.

Pełne wyjaśnienie:

W pytaniu kluczowe są dwa elementy: średnica nominalna otworu d = 11 mm oraz wymagana klasa dokładności IT6–IT10. Taki zakres dokładności odnosi się do tolerancji wykonania wymiaru i w praktyce warsztatowej zwykle oznacza, że samą operacją wiercenia nie uzyskuje się finalnego wymiaru z wymaganą dokładnością. Dlatego często planuje się obróbkę otworu etapami: wykonanie otworu wstępnego (wiertłem) oraz obróbkę wykańczającą (np. rozwiercanie lub roztaczanie).

Odpowiedź "Ø10" jest poprawna, ponieważ odpowiada doborowi z tabeli dla otworu nominalnego 11 mm w klasach IT6–IT10. Taki dobór wskazuje, że wiertło ma wykonać otwór wstępny, a wymiar 11 mm ma być osiągnięty dopiero po operacji wykańczającej (pozostawia się naddatek technologiczny).

  • "Ø9" jest zbyt małe: pozostawiałoby nadmierny naddatek, co może być nieuzasadnione technologicznie (większy nakład obróbki, ryzyko pogorszenia osiowości, większe obciążenia narzędzia wykańczającego).
  • "Ø10,8" jest blisko 11 mm, ale w kontekście wymagań IT6–IT10 może nie zapewniać właściwego zapasu na obróbkę wykańczającą albo nie odpowiadać wartościom tabelarycznym; w takich zadaniach należy trzymać się doboru z tablic, a nie intuicji.
  • "Ø11" sugeruje wykonanie otworu nominalnego samym wierceniem. To częsty błąd: wiercenie typowo daje większy rozrzut wymiaru i gorszą jakość geometryczną niż obróbka wykańczająca, więc przy wymaganej klasie dokładności stosuje się dobór wiertła pod dalsze wykańczanie.

Na egzaminie warto zapamiętać zasadę: jeśli zadanie odwołuje się do klas IT i tabeli doboru, należy odczytać wartość z tabeli i uwzględnić, że wiercenie często jest operacją wstępną. To eliminuje odruchowe wybieranie wiertła równego średnicy otworu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
IT to klasa dokładności (szerokość pola tolerancji) w systemie tolerancji i pasowań. Im mniejszy numer IT, tym mniejsza dopuszczalna odchyłka wymiaru i wyższa dokładność wykonania. Zakres IT6–IT10 oznacza, że wymagania mogą dotyczyć dość dokładnego wykonania, często z obróbką wykańczającą otwór.
W zadaniach egzaminacyjnych dobór wykonuje się z tabeli technologicznej: dla d=11 mm odczytuje się zalecaną średnicę wiertła dla danego zakresu IT. Często wiertło dobiera się mniejsze, aby zostawić naddatek na rozwiercanie/roztaczanie i uzyskać wymaganą dokładność oraz jakość otworu.
Wiercenie zwykle nie daje tak dobrej dokładności i geometrii jak obróbka wykańczająca. Jeśli otwór ma spełnić wymagania tolerancji (np. IT6–IT10), zostawia się naddatek i po wierceniu wykonuje się dodatkową operację, np. rozwiercanie. Dlatego wiertło może mieć mniejszą średnicę niż wartość nominalna otworu.
Rozwiercanie stosuje się, gdy potrzebna jest wyższa dokładność wymiaru, lepsza chropowatość lub poprawa kształtu otworu (np. walcowość). W praktyce wiercenie tworzy otwór wstępny, a rozwiertak ustala wymiar końcowy. To typowe przy otworach pod kołki ustalające lub precyzyjne pasowania.
Dla wysokiej dokładności otworów stosuje się narzędzia wykańczające, np. rozwiertaki lub narzędzia do roztaczania. Wiertło jest zwykle narzędziem do obróbki wstępnej. Ostateczny wybór zależy od wymaganej tolerancji, materiału, średnicy oraz dostępnej obrabiarki i mocowania.
Naddatek to celowo pozostawiona "nadwyżka" materiału do usunięcia w kolejnej operacji. Przy otworach oznacza to wykonanie otworu wstępnego mniejszym wiertłem, a następnie wykończenie do wymiaru nominalnego (np. 11 mm) operacją dokładniejszą. Naddatek pomaga uzyskać wymaganą tolerancję i jakość powierzchni.
Najczęstszy błąd to wybór wiertła równego średnicy otworu bez analizy tolerancji i bez odczytu z tabeli. Drugi błąd to pomijanie informacji o klasie IT i traktowanie zadania jak prostego "doboru pod nominał". Warto zawsze sprawdzić, czy chodzi o otwór gotowy czy otwór pod dalszą obróbkę.
Tak. Im wyższa dokładność jest wymagana (niższy numer IT), tym mniejsze są dopuszczalne odchyłki wymiaru. W praktyce samo wiercenie częściej spełnia wymagania dla mniej dokładnych klas, a dla dokładniejszych klas konieczna jest obróbka wykańczająca. W zadaniu egzaminacyjnym wskazówką jest odwołanie do tabeli doboru.
W zależności od wymaganej dokładności można użyć np. średnicówki czujnikowej, mikrometru do otworów lub sprawdzianów (przechodzi/nie przechodzi). Dobór przyrządu zależy od tolerancji i dostępności wyposażenia. Dla dokładniejszych klas warto stosować narzędzia pomiarowe zapewniające odpowiednią rozdzielczość i powtarzalność.
Ćwicz odczytywanie danych z tablic tolerancji i tabel doboru narzędzi do otworów. Zapamiętaj typową logikę procesu: wiercenie (wstęp) → wykańczanie (rozwiercanie/roztaczanie) → pomiar. W zadaniach z tabelą zawsze opieraj wybór na odczycie, a nie na intuicji "nominał = wiertło".
info

Około 52% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Dobór średnicy wiertła do otworu Ø11 mm w zakresie IT6–IT10 wykonuje się na podstawie tabeli technologicznej, bo wiercenie zwykle nie zapewnia tak wysokiej dokładności jak obróbka wykańczająca."

Źródła:

  • ISO 286-1, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits
  • ISO 286-2, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance classes and limit deviations for holes and shafts

Materiały:

  • Normy i tablice tolerancji (system ISO tolerancji i pasowań – IT)
  • Podręczniki technologii maszyn: obróbka skrawaniem otworów (wiercenie, rozwiercanie, roztaczanie)
  • Instrukcje producentów narzędzi skrawających dotyczące wiercenia i uzyskiwanych dokładności

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego