Dobra substytucyjne (substytuty) to produkty, które konsument może w praktyce zastąpić jeden drugim, ponieważ zaspokajają tę samą lub bardzo podobną potrzebę. Typowa cecha substytutów jest taka, że gdy rośnie cena jednego dobra, część konsumentów przenosi zakupy na drugie, więc popyt na drugie rośnie. W języku mikroekonomii mówi się wtedy o dodatniej krzyżowej elastyczności popytu.
Margaryna i masło są klasycznym przykładem substytutów: pełnią podobną rolę (np. do smarowania pieczywa, pieczenia, gotowania). Jeśli masło drożeje, część osób częściej kupi margarynę, bo pozwala osiągnąć podobny efekt użytkowy.
Pozostałe pary to dobra komplementarne (uzupełniające się), czyli takie, które zwykle są używane razem. Gdy cena jednego rośnie, korzystanie z drugiego staje się mniej atrakcyjne, więc popyt na drugie często spada:
- Samochód i benzyna – paliwo jest potrzebne do korzystania z samochodu.
- Komputer i monitor – w typowym zestawie są używane łącznie, a brak monitora ogranicza użyteczność komputera.
- Energia elektryczna i żarówka – aby żarówka spełniała funkcję, potrzebuje zasilania.
Wskazówka egzaminacyjna: zadaj sobie pytanie "Czy te dobra konkurują o zaspokojenie tej samej potrzeby (substytuty), czy współpracują i są kupowane razem (komplementy)?". To prosta metoda na poprawne rozróżnienie w zadaniach testowych.
