KWALIFIKACJA MED9 - STYCZEŃ 2020

PYTANIE NR 20.
Fenoloftaleina stosowana jako wskaźnik alkacymetryczny w roztworze zasadowym jest
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Fenoloftaleina jest wskaźnikiem kwasowo‑zasadowym: w środowisku kwaśnym i obojętnym pozostaje bezbarwna, natomiast w roztworze zasadowym przechodzi w formę zjonizowaną o barwie różowej/malinowej. Dlatego w alkacymetrii przy pH zasadowym obserwuje się zabarwienie malinowe.

Pełne wyjaśnienie:

Fenoloftaleina to klasyczny wskaźnik kwasowo‑zasadowy stosowany w miareczkowaniach (alkacymetrii), gdy punkt końcowy wypada po stronie zasadowej. Jej barwa zależy od tego, w jakiej postaci chemicznej występuje w roztworze.

W roztworach kwaśnych (oraz w zakresie bliskim obojętnemu) fenoloftaleina występuje głównie w formie, która jest bezbarwna — dlatego brak zabarwienia nie oznacza "braku wskaźnika", tylko taką jego postać przy danym pH.

W roztworze zasadowym następuje odszczepienie protonu (powstaje forma zjonizowana), co zmienia strukturę elektronową cząsteczki i powoduje pojawienie się barwy. Ta forma ma charakterystyczne zabarwienie różowe do malinowego, które wykorzystuje się do uchwycenia punktu końcowego miareczkowania (utrwalone, delikatne zaróżowienie).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "bezbarwna" – to typowa barwa fenoloftaleiny w środowisku kwaśnym/obojętnym, ale pytanie dotyczy roztworu zasadowego.
  • "pomarańczowa" – taka barwa jest charakterystyczna dla innych wskaźników (np. oranż metylowy), a nie dla fenoloftaleiny.
  • "żółta" – również nie jest typowym zabarwieniem fenoloftaleiny; żółcie częściej kojarzą się z innymi wskaźnikami o innych zakresach zmiany barwy.

Wskazówka egzaminacyjna: zapamiętaj parę: "fenoloftaleina w kwasie bezbarwna, w zasadzie różowa/malinowa". To proste skojarzenie zwykle wystarcza do poprawnej odpowiedzi.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Fenoloftaleina to wskaźnik kwasowo-zasadowy używany w miareczkowaniach (alkacymetrii) do wykrycia punktu końcowego. Zmienia barwę zależnie od pH, więc pozwala ocenić, kiedy roztwór stał się zasadowy i reakcja miareczkowania dobiegła końca.
W roztworze zasadowym fenoloftaleina ma barwę różową do malinowej. To zabarwienie pojawia się, gdy wskaźnik przechodzi w formę zjonizowaną przy wyższym pH i jest wykorzystywane do rozpoznania punktu końcowego titracji.
Barwa zależy od formy chemicznej wskaźnika. W środowisku kwaśnym dominuje postać, która nie daje zabarwienia (bezbarwna). W środowisku zasadowym wskaźnik ulega dysocjacji i powstaje forma zjonizowana o innym układzie elektronowym, która jest różowa/malinowa.
Punkt końcowy rozpoznaje się po pojawieniu się trwałego, delikatnego zaróżowienia roztworu (odcień różowy/malinowy), które utrzymuje się po wymieszaniu. Zbyt intensywny kolor może oznaczać "przemiareczkowanie", czyli dodanie nadmiaru titranta.
Nie. Wskaźnik dobiera się do tego, w jakim zakresie pH wypada punkt równoważnikowy. Fenoloftaleina najlepiej sprawdza się, gdy punkt końcowy jest po stronie zasadowej. W innych przypadkach lepszy może być inny wskaźnik o innym zakresie zmiany barwy.
Najczęstsze błędy to mylenie wskaźników między sobą (np. fenoloftaleiny z oranżem metylowym) oraz nieuwzględnienie warunku "w środowisku zasadowym" lub "w kwaśnym". Pomaga uczenie się par skojarzeń: kwaśne/obojętne vs zasadowe i barwa w każdym z nich.
Oznacza wskaźnik stosowany w miareczkowaniu kwas-zasada do uchwycenia końca reakcji. W praktyce jest to substancja, która zmienia barwę w określonym zakresie pH. Dobór wskaźnika powinien pasować do przewidywanego pH w okolicy punktu równoważnikowego.
W typowym zastosowaniu jako wskaźnik kwasowo-zasadowy fenoloftaleina nie jest opisywana jako żółta ani pomarańczowa. Takie barwy częściej dotyczą innych wskaźników. Dla fenoloftaleiny charakterystyczne jest przejście z bezbarwnej do różowej/malinowej.
Skuteczne jest proste skojarzenie: "fenoloftaleina: kwas = brak koloru, zasada = róż". Na egzaminie zawsze sprawdź warunek w pytaniu (kwaśny czy zasadowy roztwór), bo to on decyduje o poprawnej odpowiedzi.
Wiedza o wskaźnikach przydaje się w podstawowych czynnościach kontroli jakości, pracy laboratoryjnej i przygotowywaniu roztworów, gdzie trzeba ocenić odczyn lub potwierdzić zakończenie miareczkowania. Ułatwia też bezpieczną pracę z odczynnikami zasadowymi i kwaśnymi.
info

Statystycznie 63% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Eksperci podkreślają: "Fenoloftaleina jest wskaźnikiem kwasowo‑zasadowym: w środowisku kwaśnym i obojętnym pozostaje bezbarwna, natomiast w roztworze zasadowym przechodzi w formę zjonizowaną o barwie różowej/malinowej."

Źródła:

  • Wikipedia (EN): Phenolphthalein – opis właściwości wskaźnikowych i barwy w zależności od pH, https://en.wikipedia.org/wiki/Phenolphthalein (dostęp: 2026-03-01)
  • ChemLibreTexts: Acid–Base Indicators (sekcja o wskaźnikach i zależności barwy od pH), https://chem.libretexts.org/Bookshelves/Analytical_Chemistry/Analytical_Chemistry_2.1_(Harvey)/09%3A_Titrimetric_Methods/9.03%3A_Acid-Base_Titrations/9.3.02%3A_Acid-Base_Indicators (dostęp: 2026-03-01)
  • Britannica: Phenolphthalein – charakterystyka związku i zastosowań, https://www.britannica.com/science/phenolphthalein (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręczniki z chemii analitycznej: dział wskaźników i miareczkowań kwas-zasada
  • Materiały dydaktyczne dla technika farmaceutycznego z zakresu analizy jakościowej i ilościowej
  • Tablice/ściągi barw popularnych wskaźników w zależności od pH

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego