KWALIFIKACJA ELM2 + ELM5 - CZERWIEC 2012

PYTANIE NR 16.
Jaki układ cyfrowy realizuje przedstawioną tablicę prawdy?
Ilustracja przedstawia tablicę prawdy, która jest używana w kontekście egzaminu zawodowego dla kwalifikacji związanych z
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Koder to układ kombinacyjny, który zamienia aktywację jednej z wielu linii wejściowych na kod binarny na wyjściach (mapowanie 1-z-N na kilka bitów). Dekoder działa odwrotnie (niewiele wejść na wiele wyjść), transkoder zmienia kod na inny, a komparator porównuje liczby i daje sygnały relacyjne.

Pełne wyjaśnienie:

Koder jest układem kombinacyjnym, którego typowym zadaniem jest zamiana informacji "która linia wejściowa jest aktywna" na kod binarny na wyjściach. W tablicy prawdy kodera zwykle widać zależność: dla kolejnych aktywnych wejść pojawiają się na wyjściach różne kombinacje bitów stanowiące ich "numer" w postaci kodu (np. binarnego). To właśnie odpowiada odpowiedzi "Koder."

Odpowiedź "Dekoder." jest niepoprawna, ponieważ dekoder realizuje proces odwrotny: z niewielu linii wejściowych (kod) uaktywnia jedną z wielu linii wyjściowych (sygnał 1-z-N). Jego tablica prawdy ma więc zwykle charakter "rozszerzania" liczby linii na wyjściu, a nie "zawężania" do kodu.

Odpowiedź "Transkoder." dotyczy układu zmieniającego jeden kod na inny (np. BCD na 7-segment), gdzie zarówno wejścia, jak i wyjścia są kodami wielobitowymi. W transkoderze nie musi występować cecha "jedno aktywne wejście" typowa dla klasycznego kodera, tylko pełna tabela mapująca kombinacje kodu na kombinacje innego kodu.

Odpowiedź "Komparator." jest niepoprawna, bo komparator porównuje wartości (najczęściej dwie liczby binarne) i na wyjściach podaje wyniki relacyjne, np. równość, większy/mniejszy. W tablicy prawdy komparatora rozpoznaje się więc wyjścia typu "A=B", "A>B", "A<B", a nie kodowanie wejść do postaci numeru.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw ustal, czy tablica prawdy pokazuje kodowanie (wiele wejść → mniej wyjść) czy dekodowanie (mniej wejść → wiele wyjść), a dopiero potem rozważ pozostałe układy.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Koder (encoder) to układ kombinacyjny, który zamienia informację o tym, które wejście jest aktywne, na kod binarny na wyjściach. Typowo ma wiele wejść i mniej wyjść (np. 8 wejść → 3 bity kodu).
W tablicy prawdy kodera zwykle widać, że przy aktywacji kolejnych wejść na wyjściach pojawiają się kolejne kombinacje bitów będące "numerem" aktywnego wejścia. To wskazuje na mapowanie 1-z-N na kod wielobitowy.
Koder zmniejsza liczbę linii: wiele wejść → mniej wyjść (powstaje kod). Dekoder działa odwrotnie: mniej wejść → wiele wyjść, uaktywniając jedną linię wyjściową na podstawie kodu wejściowego.
Dekoder ma charakter "rozszerzający": z kilku bitów kodu tworzy wiele możliwych wyjść (często 1-z-N). Jeśli tablica prawdy pokazuje raczej powstawanie kodu binarnego na kilku wyjściach, to jest to typowe dla kodera, nie dekodera.
Transkoder zmienia jeden kod na inny (np. BCD na kod sterujący wyświetlaczem). Stosuje się go, gdy wejście i wyjście są kodami wielobitowymi, a nie sygnałami "jedno aktywne wejście". Wtedy tablica prawdy mapuje kombinacje kodu na kombinacje innego kodu.
Komparator cyfrowy porównuje dwie wartości binarne i generuje sygnały wynikowe, np. równość lub relację większy/mniejszy. W jego tablicy prawdy często występują wyjścia interpretowane jako "A=B", "A>B", "A<B", a nie kod liczbowy aktywnego wejścia.
Najczęściej myli się kierunek działania: wybiera się dekoder, bo nazwa brzmi podobnie, bez sprawdzenia czy liczba wejść jest większa niż liczba wyjść. Drugi błąd to ignorowanie warunku "jedno aktywne wejście" i traktowanie tabeli jak transkodera.
Klasyczny koder zakłada pojedynczą aktywną linię wejściową. W praktyce spotyka się też kodery priorytetowe, które rozstrzygają, co zrobić, gdy aktywnych jest kilka wejść. Wtedy tablica prawdy zawiera regułę priorytetu.
Liczba wyjść (bitów kodu) musi wystarczyć do zakodowania liczby stanów wejściowych: zwykle jest to tyle bitów, aby opisać numer wejścia (np. 8 wejść wymaga 3 bitów, bo 2^3=8). To pomaga ocenić, czy widzisz koder.
Ćwicz rozpoznawanie schematów: koder (wiele→mniej), dekoder (mniej→wiele), komparator (wyjścia relacyjne), transkoder (kod→kod). Dobrą metodą jest przepisywanie kilku wierszy tablicy i sprawdzanie, czy wyjścia wyglądają jak numer aktywnego wejścia.
info

Statystycznie 51% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że koder to układ kombinacyjny, który zamienia aktywację jednej z wielu linii wejściowych na kod binarny na wyjściach (mapowanie 1-z-N na kilka bitów).

Źródła:

  • M. Morris Mano, Michael D. Ciletti, "Digital Design", rozdziały o układach kombinacyjnych (encoders/decoders), wyd. Pearson (różne edycje).
  • All About Circuits, "Encoders and Decoders" (Digital), https://www.allaboutcircuits.com/textbook/digital/chpt-9/encoders-decoders/ - dostęp 2026-02-28
  • All About Circuits, "Digital Comparator" (Digital), https://www.allaboutcircuits.com/textbook/digital/chpt-10/digital-comparator/ - dostęp 2026-02-28

Materiały:

  • Rozdziały o układach kombinacyjnych (koder/dekoder/komparator) w podręcznikach do techniki cyfrowej
  • Karty katalogowe (datasheet) typowych układów kodujących i dekodujących oraz przykładowe tablice prawdy
  • Zestawy ćwiczeń z analizy tablic prawdy i syntezy funkcji logicznych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego