KWALIFIKACJA MEC9 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 23.
Jakie są wymiary graniczne wałka ^80 mm i tolerancji T = 0,028, przy tolerowaniu w głąb materiału?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przy tolerowaniu w głąb materiału wymiar maksymalny pozostaje równy nominalnemu, a cały zakres tolerancji odkłada się w stronę zmniejszenia wałka. Zatem: B = 80,000 mm, a A = 80,000 − 0,028 = 79,972 mm. Pozostałe odpowiedzi błędnie przesuwają tolerancję w górę lub podają zły zakres.

Pełne wyjaśnienie:

Wymiary graniczne (minimalny i maksymalny) wyznacza się z wymiaru nominalnego oraz sposobu rozmieszczenia tolerancji.

Tolerowanie w głąb materiału dla wałka oznacza, że strefa tolerancji jest jednostronna i "idzie w minus" (wałek może być tylko mniejszy lub równy nominalnemu). W praktycznym ujęciu przyjmuje się wtedy:

  • odchyłka górna = 0, więc wymiar maksymalny = 80,000 mm,
  • odchyłka dolna = −T, więc wymiar minimalny = 80,000 − 0,028 = 79,972 mm.

Dlatego poprawny zestaw wymiarów granicznych to taki, w którym górna granica pozostaje 80,000 mm, a dolna jest mniejsza o 0,028 mm.

Odpowiedź z wartościami 79,928 i 80,000 jest błędna, bo odpowiada tolerancji 0,072 mm (80,000 − 79,928), a nie 0,028 mm.

Warianty zawierające 80,028 jako granicę górną są błędne dla "tolerowania w głąb materiału", ponieważ przesuwają strefę tolerancji w stronę większych wymiarów (odchyłka dodatnia), czyli w przeciwnym kierunku niż założony w pytaniu.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw ustal, czy tolerancja jest jednostronna czy dwustronna, a dopiero potem licz granice. Jedno słowo o kierunku tolerowania często decyduje o znaku odchyłki.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza, że cały zakres tolerancji jest odsunięty w stronę mniejszych wymiarów. W praktyce przyjmuje się: wymiar maksymalny = nominalny (odchyłka górna 0), a wymiar minimalny = nominalny − T (odchyłka dolna ujemna).
Najpierw ustal kierunek: jeśli tolerancja jest "w minus", to max = nominalny, a min = nominalny − T. Jeśli "w plus", to min = nominalny, a max = nominalny + T. Dopiero potem podstaw liczby.
Bo strefa tolerancji nie wychodzi ponad nominalny wymiar. Górna odchyłka wynosi 0, więc detal nie może być większy od nominalnego. Dopuszcza się tylko "zejście w dół" o wartość tolerancji, aby nie przekroczyć wymiaru bazowego.
Najczęściej myli się znak tolerancji (dodaje zamiast odejmować), zakłada tolerancję symetryczną mimo opisu jednostronnego oraz źle odczytuje zapis dziesiętny (np. 0,028 traktuje jak 0,28). Błąd daje granice niezgodne z podanym T.
Może, ale tylko wtedy, gdy tolerancja jest przesunięta "w górę" (odchyłka dodatnia) albo jest dwustronna z dodatnią częścią. Jeśli w zadaniu podano tolerowanie w głąb materiału, górna granica pozostaje równa nominalnej, więc 80,028 odpada.
Policz różnicę: B − A. Jeśli wynik równa się T, to liczbowo tolerancja pasuje. Dodatkowo sprawdź kierunek: przy tolerowaniu w głąb materiału powinno być B = nominalny, a A mniejsze od nominalnego.
1 mm = 1000 µm, więc 0,028 mm = 28 µm. To ułatwia kontrolę sensowności wyniku: granica minimalna dla nominalnego 80 mm powinna być mniejsza dokładnie o 28 µm, czyli 79,972 mm.
Gdy ważne jest, aby nie przekroczyć wymiaru nominalnego (np. ryzyko braku montażu), a mniejszy wymiar jest dopuszczalny w pewnym zakresie. Przykładowo przy współpracy z otworem o określonym wymiarze minimalnym lub przy wymaganiu zapewnienia luzu.
Typowo stosuje się mikrometr zewnętrzny o odpowiednim zakresie lub średnicówkę/mikrometr czujnikowy w zależności od wymaganej dokładności. Przy produkcji seryjnej używa się też sprawdzianów do kontroli granicznej, aby szybko odrzucać detale poza tolerancją.
Ćwicz rozpoznawanie: tolerancja jednostronna vs dwustronna, kierunek odchyłek oraz szybkie liczenie min/max. Rób krótkie serie zadań, zawsze sprawdzając warunek B − A = T. Pomaga też nauka typowych zapisów na rysunku technicznym.
info

Statystycznie 48% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "Przy tolerowaniu w głąb materiału wymiar maksymalny pozostaje równy nominalnemu, a cały zakres tolerancji odkłada się w stronę zmniejszenia wałka."

Źródła:

  • PN-EN ISO 286-1:2011, "System ISO tolerancji i pasowań — Część 1: Podstawy tolerancji, odchyłki i pasowania"
  • PN-EN ISO 286-2:2011, "System ISO tolerancji i pasowań — Część 2: Tablice klas tolerancji IT oraz odchyłek podstawowych"

Materiały:

  • Podręczniki do rysunku technicznego maszynowego (dział: tolerancje i pasowania)
  • Tablice tolerancji i pasowań (opracowania do ISO 286)
  • Zadania rachunkowe z wyznaczania wymiarów granicznych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego